Finland grijpt terug op de zeppelin als antwoord op dreiging uit Rusland

• Rolien Créton

  correspondent Scandinavië

Op het Finse platteland, vlak bij de grens met Rusland, is een luchtvaartuig uit de Eerste Wereldoorlog opnieuw ontworpen: de zeppelin. De moderne versie is bedoeld voor verkenning, bewaking en het verzamelen van inlichtingen. Komende week worden de zeppelins ingezet bij een Finse NAVO-oefening.

Op het terrein van de Finse producent Kelluu in Joensuu staat een 12 meter lange zeppelin, vastgemaakt aan een trolley. Met flessen vol waterstofgas wordt hij gevuld met waterstofgas. Het zorgt ervoor dat de zeppelin, net als heliumballonnen, vanzelf opstijgt. Een elektrische waterstofmotor met een propeller aan de achterkant stuwt hem voort en geeft hem richting.

“We wilden een luchtvaartuig bouwen dat het gat tussen satellieten en drones dicht”, vertelt uitvinder en producent Jiri Jormakka. “Toen dachten we opeens aan de zeppelins van honderd jaar geleden.”

De moderne zeppelins kunnen twaalf uur achtereen vliegen, aanmerkelijk langer dan drones. Tegelijkertijd zijn ze in staat om een veel groter gebied te verkennen en te bewaken en inlichtingen te verzamelen. En in tegenstelling tot satellieten kunnen ze op hetzelfde punt blijven zweven.

Samen met zijn compagnon begon Jormakka acht jaar geleden te experimenteren, een proces van falen en steeds opnieuw proberen. “We hadden geen geld en mochten gratis een deel van een oude boerderij gebruiken”, vertelt hij.

Een groot voordeel was dat ze op het platteland alle ruimte hadden om verschillende prototypen de lucht in te sturen. Bovendien blijkt de locatie van de producent een goede greep, op enkele tientallen kilometers van Rusland. “We hebben in dit gebied veel te maken met Russische verstoring van elektronische signalen”, vertelt Jormakki. “Daardoor hebben we veel ervaring opgebouwd en zijn we op veel voorbereid.”

Finland deelt een ruim 1300 kilometer lange grens met Rusland. De groeiende dreiging vanuit de andere kant stimuleert de innovatie binnen de Finse defensie-industrie. Daarbij specialiseren de Finnen zich in defensie vanuit de lucht.

Zo werd in samenwerking met een Finse universiteit het Fins-Poolse satellietbedrijf Iceye opgericht. Dat maakt satellieten die gebruikmaken van goedkope, kleine observatiesatellieten die de aarde in kaart brengen met behulp van radargolven in plaats van traditionele camera’s. Daardoor hebben deze satellieten geen last van slecht weer of wolken. Inmiddels is dit microsatellietenbedrijf het grootste in zijn soort. Het specialiseert zich onder meer in defensietoepassingen.

Dit soort innovatie is belangrijk voor Europa, dat probeert los te komen van de militaire afhankelijkheid van de VS. Volgens Iro Särkkä van het Finse Instituut voor Internationale Betrekkingen is het daarbij essentieel dat Europese landen taken gaan verdelen.

“Het heeft geen zin als alle Europese landen zich in alle defensie-richtingen gaan specialiseren”, aldus Särkka. “Ze moeten in groepjes samenwerken. En dat betekent dat een land soms nationale belangen opzij moet zetten, een stap achteruit moet doen en zeggen: als jullie dit beter, sneller en goedkoper kunnen produceren, dan richten wij ons op een andere taak.”

Bij de zeppelinproducent in Joensuu bereiden ze zich voor op de NAVO-oefening van volgende week, die op verschillende locaties in Finland zal worden gehouden. De zeppelins kunnen inmiddels zonder piloot routes afleggen, waarbij gebruik wordt gemaakt van kunstmatige intelligentie.

De zeppelins zullen volgende week tot heel wat reacties leiden, grinnikt Jorimakki. “Sommige mensen denken dat vliegende schotels met buitenaardse wezens de aarde hebben bereikt.”