Gemeenten moeten straks zelfdodingen voorkomen, met hekken én een zorgnetwerk

• Noor de Kort

  redacteur Binnenland

Steeds meer gemeenten ontwikkelen beleid om zelfdodingen te voorkomen. Ze bereiden zich hiermee voor op de nieuwe Wet integrale suïcidepreventie, die 1 januari ingaat.

Afgelopen jaar waren in Nederland 1849 zelfdodingen, gemiddeld vijf per dag, blijkt uit cijfers van het CBS. De nieuwe wet moet helpen om dat aantal omlaag te brengen.

Op dit moment heeft nog maar 14 procent van de gemeenten beleid om suïcides tegen te gaan. Binnen ongeveer twee jaar na het ingaan van de wet moet dat 100 procent zijn.

Er moet dus nog veel gebeuren, maar Stichting 113 Zelfmoordpreventie is hoopvol. Er is een landelijk actieplan, waar steeds meer gemeenten zich bij aansluiten, zegt coördinator Sanne Leenen. Het helpt volgens haar dat met de wet geld beschikbaar komt: jaarlijks 10 miljoen euro voor alle gemeenten samen.

De meeste mensen die vorig jaar een einde aan hun leven maakten, waren vijftigers. Ook nam de afgelopen vijftien jaar het zelfdodingscijfer toe onder mannen en vrouwen jonger dan 30 jaar. Inmiddels is het binnen deze groep de belangrijkste doodsoorzaak.

Ook lhbtqia+’ers vormen volgens 113 een risicogroep, net als agrariërs. Veel agrariërs ervaren de laatste jaren meer psychische druk, onder andere door veranderende wetgeving in hun sector.

Gemeenten kunnen veel doen om het aantal zelfdodingen te verminderen, zegt Renske Gilissen, bijzonder hoogleraar suïcidepreventie aan de Universiteit Leiden. Allereerst is het volgens haar belangrijk dat praten over suïcidale gedachten in de hele samenleving wordt gestimuleerd, bijvoorbeeld in het onderwijs. “We moeten kinderen leren dat problemen bij het leven horen, maar hoe ga je ermee om?”

In een recent spotje van 113 worden mannen van middelbare leeftijd aangemoedigd om te praten over hun mentale problemen:

Vervolgens is het belangrijk dat mensen rondom iemand met zelfdodingsgedachten weten hoe je hierover een gesprek voert, zegt Gilissen. “Daarvoor trainen we bijvoorbeeld schuldhulpverleningsmedewerkers, politiemedewerkers en ambulancevervoerders.”

Zelfs in de gezondheidszorg is volgens Gilissen nog winst te behalen. “Als iemand bij de huisarts komt, gebeurt het nog steeds dat iemand zegt: ‘Ik ben somber’, en dat de huisarts niet doorvraagt of diegene wel eens aan de dood denkt.”

Een andere manier om suïcides te verminderen, is simpelweg de mogelijkheden beperken. “Denk aan hekken en antiloopmatten langs het spoor”, zegt Gilissen. “En bijvoorbeeld het verwijderen van bosjes langs het spoor, zodat er geen verstopplekken zijn, waar je plots achter vandaan kunt komen.” Bij hoge gebouwen kunnen hekken of vangnetten worden geplaatst.

Dit soort maatregelen zijn effectief, zegt de hoogleraar. “Als je bij een hoog hek langs het spoor komt, is dat toch een drempel, waardoor de poging wordt uitgesteld. En soms is de suïcidaliteit daarna alweer lager.”

In de gemeente Rijssen-Holten, in de provincie Overijssel, zijn relatief veel zelfdodingen langs het spoor. Van 2021 tot nu maakten hier achttien mensen een einde aan hun leven.

Spoorbeheerder ProRail trof al verschillende maatregelen om dit aantal omlaag te brengen. Zo werden camera’s en een hek van een kilometer neergezet langs het spoor. Ook staan op verschillende plekken bordjes die aanmoedigen om te bellen naar 113, met de tekst “Lijkt je leven uitzichtloos? Bel me, ik luister”. Ook is de gemeente in gesprek met ProRail over of zij nog meer kan doen.

Hoogleraar Gilissen juicht maatregelen bij het spoor, bruggen en hoge gebouwen toe, maar hiermee kun je niet alle suïcides voorkomen. “Ook veel zelfdodingen vinden binnenshuis plaats.” Om die te voorkomen, zijn volgens Gilissen dus juist de gesprekstrainingen voor naasten en professionals van belang, en het creëren van een hulpnetwerk binnen de gemeente.

Gilissen ziet veel enthousiasme bij de gemeenten om aan de slag te gaan. Dat beaamt Leenen van 113. “Vroeger moesten we vaak bewijzen dat suïcidepreventiebeleid zinvol is. Mensen waren vaak op zoek naar cijfers en bewijs. Nu we steun krijgen van de overheid, geeft dat een boost aan de urgentie.”