Gemeenten willen dat tabaksindustrie alle opruimkosten van peuken betaalt

Gemeenten, ministerie en waterschappen willen dat tabaksfabrikanten alle kosten voor het opruimen van sigarettenpeuken voor hun rekening nemen, blijkt uit een rondgang van de NOS. Nu betalen die ongeveer de helft en draaien belastingbetalers op voor de rest van de kosten. De peuken zijn sterk vervuilend voor het milieu en moeilijk te verwijderen. Sigarettenfabrikanten willen juist minder betalen dan ze nu doen.

Als je erop gaat letten, zie je ze overal liggen. Jaarlijks belanden naar schatting honderden miljoenen tot 7 miljard peuken op straat. Het is daarmee het grootste zwerfafvalprobleem. Want het zijn er niet alleen heel veel, maar ze zijn ook nog eens moeilijk op te ruimen omdat ze zo klein zijn en overal tussen zitten.

Dat is extra vervelend omdat sigarettenfilters sterk vervuilend zijn. Ze bevatten plastic, zware metalen en giftige stoffen als arseen, dat voorheen in rattengif werd gebruikt. Vaak belanden ze uiteindelijk in het water, waar ze veel schade aanrichten. Eén peuk kan tot wel duizend liter water vervuilen.

Sinds een paar jaar moeten tabaksfabrikanten meebetalen aan de kosten die gemeenten maken om de peuken op straat op te ruimen. De gedachte hierachter is dat zij de sigaretten op de markt brengen en daarmee verantwoordelijk zijn voor het opruimen van het daardoor ontstane zwerfafval. Dat kost jaarlijks zo’n 36 miljoen euro.

Maar de fabrikanten hoeven alleen te betalen voor het opruimen van sigaretten die in Nederland zijn verkocht. Dat zijn er steeds minder, omdat sigaretten hier flink duurder zijn geworden. In 2024 kwam bijna de helft uit het buitenland, waardoor tabaksproducenten nog maar ongeveer de helft van alle opruimkosten hoefden te betalen.

En dat moet dus anders, vinden gemeenten. “Het slaat natuurlijk nergens op dat er alleen betaald wordt voor peuken die in Nederland gekocht zijn”, zegt Jacolien Eijer. Zij is directeur van de NVRD, de belangenbehartiger van gemeenten voor afvalinzameling. “Als je die redenering doortrekt dan ontvang ik graag de vergoeding van alle in Nederland gekochte sigaretten die in het buitenland op straat liggen.”

Volgens Eijer is het logisch als de fabrikanten alle kosten op zich nemen. “De korting die zij krijgen is opgelopen tot 45 procent. Daardoor betalen belastingbetalers deze kosten, ook de niet-rokers. En dat vinden wij niet juist.”

Het liefst willen gemeenten helemaal van de filters af. “Duidelijk is dat die filters geen gezondheidswinst hebben”, zegt Eijer. “Ze zijn nutteloos. Dus waarom zou je dat erop maken als het zo slecht is voor het milieu?” Nederland bevestigde vorige week nog voor zo’n verbod te zijn.

Zolang daarvan geen sprake is, vindt ook het ministerie van Economische Zaken dat alle kosten moeten worden vergoed. “We hebben dit probleem bij de Europese Commissie onder de aandacht gebracht”, aldus een woordvoerder.

Ook de Unie van Waterschappen is “voorstander van het principe ‘de vervuiler betaalt'”, aldus een woordvoerder. “Veel sigarettenpeuken komen via zwerfafval en afstromend regenwater in het milieu terecht. Een prikkel voor producenten om te voorkomen dat dit gebeurt, kan dan erg effectief zijn.”

De Fair Resource Foundation (FRF), dat het initiatief nam voor een brede oproep tot een filterverbod waarbij veel partijen zich hebben aangesloten, noemt de financiële bijdrage van tabaksfabrikanten “een lachertje”. “Het is echt een schijntje voor de industrie”, zegt Karl Beerenfenger van de FRF. Jaarlijks maken tabaksfabrikanten tientallen miljarden euro’s winst.

Bovendien zijn de werkelijke kosten van het opruimen veel hoger dan de kosten die gemeenten nu maken, schetst Beerenfenger. “Kijk maar om je heen: lang niet alle peuken worden nu opgeruimd.” Gemeenten erkennen dat. “Daarom zou het helpen als alle kosten vergoed worden”, aldus de NVRD.

Maar volgens sigarettenfabrikanten is dat “niet rechtvaardig en proportioneel”, aldus Jan Hein Sträter, directeur van branchevereniging VSK. Via een bezwaarprocedure zetten zij juist in op een nog lagere bijdrage. Een filterverbod zien ze helemaal niet zitten. “Dat komt neer op een sigarettenverbod.”

Volgens Sträter spelen rokers zelf “een cruciale rol”. Hun gedrag bijsturen zou het probleem van peuken in het milieu “veel effectiever aanpakken”. “Ik ben het ermee eens dat rokers peuken in de prullenbak moeten gooien”, reageert Eijer. “Maar dat ontslaat de fabrikanten niet van hun verantwoordelijkheid.”