Grensproblemen stapelen zich op richting het WK: ‘Lijn is duidelijk discriminerend’

• Jacobien van der Kleij

  redacteur Online

Een topscheidsrechter uit Somalië die toegang tot de VS wordt geweigerd, een Iraakse spits die zeven uur wordt vastgehouden door de Amerikaanse grenspolitie en supporters uit Iran die ineens niet meer welkom zijn op het WK voetbal. Aan de vooravond van het wereldkampioenschap staat het omstreden grensbeleid van de VS opnieuw in de schijnwerpers.

Mensenrechtenorganisatie Amnesty Nederland waarschuwt al langer dat het visumbeleid van gastland VS discriminerend is. “Dat er nu al misstanden zijn, stemt niet gerust voor het verdere verloop van het WK”, zegt directeur Dagmar Oudshoorn tegen de NOS.

Wat er precies is gebeurd en of Nederlandse spelers ook op deze manier zijn gefouilleerd, is niet duidelijk. De KNVB heeft nog niet gereageerd op vragen van de NOS.

Rationeel gezien is een WK een prestige-evenement waarmee de VS zich internationaal goed op de kaart kan zetten, zegt jurist en Amerika-kenner Kenneth Manusama. “Maar we hebben de afgelopen anderhalf jaar al gezien hoe het Amerikaanse immigratiebeleid en de gedachte erachter in werking zijn geweest. Dat houdt in: zoveel mogelijk mensen, en met name mensen van kleur, weren.”

De VS, en vooral president Trump, vrezen dat fans die uit allerlei delen van de wereld voor het WK komen, in het land blijven hangen, zegt Manusama. “Daarom willen ze vasthouden aan hun strenge immigratiebeleid, inclusief inreis- en visumverboden. Voor het WK zullen ze daarop geen uitzondering maken, het immigratiebeleid heeft topprioriteit.”

Er bestaat de vrees dat agenten van de immigratiedienst ICE rond de elf stadions in de VS zullen rondlopen en mensen willekeurig zullen aanhouden om hun papieren te controleren. “Dat zijn praktijken die je kunt verwachten van ICE”, zegt Manusama. “Met name niet-witte voetbalfans lopen risico. En die lijn is duidelijk discriminerend.”

Vergeleken met het WK in Qatar in 2022 klinkt er bij het WK in de VS duidelijk andere kritiek, maar opnieuw zijn het de mensenrechten die het onderspit delven. Waar in Qatar migranten omkwamen bij de bouw van de stadions, zijn het in de VS immigranten die het risico lopen om illegaal uitgezet of geweigerd te worden.

“Ook de VS is geen gastvrij land. Berichten dat de tickets voor supporters uit Iran zijn ingetrokken of stafleden van het Iraanse team die nog wachten op een visum, dragen er niet aan bij dat mensen naar Amerika willen. De algemene perceptie is vrij negatief”, zegt Manusama. Hij vreest dan ook voor halflege stadions; duizenden tickets voor het WK zijn nog niet verkocht.

Na de luide protesten tegen het WK in Qatar heeft de FIFA een mensenrechtenbeleid opgesteld, dat dit jaar voor het eerst van kracht is. Daarin eist de wereldvoetbalbond dat de zestien speelsteden concrete mensenrechtenplannen opstellen, om bijvoorbeeld journalisten, immigranten en lhbti’ers te beschermen. Slechts vier van de zestien speelsteden hebben die plannen gepubliceerd, waarvan drie in de VS (Atlanta, Dallas, Houston).

Amnesty-directeur Oudshoorn noemt het schrijnend dat ICE in geen van de opgestelde protocollen wordt genoemd. “Daardoor biedt de FIFA geen garanties voor de veiligheid van fans, spelers, immigranten en journalisten. De FIFA houdt zich daarmee niet aan zijn eigen opgestelde mensenrechtenbeleid.”

Oudshoorn is niet verrast door de gevallen waarbij mensen met een niet-westerse achtergrond aan de Amerikaanse grens worden tegengehouden, maar is wel verontwaardigd. “Onze zorgen zijn hiermee uitgekomen”, zegt Oudshoorn. Ze vraagt zich af of dit een voorbode is voor de rest van het WK. “Als zelfs spelers, scheidsrechters en journalisten worden tegengehouden, wat gaat er nog meer volgen?”

Sinds Trump is teruggekeerd in het Witte Huis, is er een heuse mensenrechtencrisis ontstaan, stelt Oudshoorn. Ze wijst onder meer op deportaties van illegale migranten, en massadetentie, surveillance, etnisch profileren, en discriminatie van specifieke groepen als lhbti’ers. “Het WK maakt die ontwikkelingen alleen nog maar zichtbaarder en tastbaarder.”