Groep die aanvallen op joodse instellingen opeist ‘lijkt niet georganiseerd’

Bombastische muziek klinkt terwijl een brandend object wordt gefilmd. De schokkerige propagandavideo toont een explosie en de maker vlucht. Er verschijnt een logo in beeld: Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah. Wat weten we over deze raadselachtige groep die in een week tijd aanslagen op joodse instellingen in Amsterdam, Rotterdam en Luik heeft opgeëist?

Bekijk hier hoe er door politici is gereageerd op de explosie in Amsterdam:

De op sociale media verspreide beelden suggereren dat één organisatie verantwoordelijk is voor de ontploffingen. De aanslagen lijken op dezelfde manier gepleegd, maar het is nog veel te vroeg voor conclusies, benadrukte justitieminister David van Weel.

Een mogelijk verband tussen de zaken in Rotterdam en Amsterdam wordt onderzocht. “De politie en het OM hebben die filmpjes natuurlijk ook gezien”, aldus de minister. Van Weel zegt dat hij en het ministerie niet bekend zijn met Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah.

De groepering was tot aan deze maand “volslagen onbekend”, zegt politiek antropoloog en Midden-Oosten-expert Younes Saramifar. Hij is onderzoeker en docent aan de Vrije Universiteit Amsterdam en gespecialiseerd in transnationale militante sjiitische groeperingen, zoals Hezbollah in Libanon. “Op basis van wat ik heb gezien, is dit absoluut geen georganiseerde en coherente groep.” Andere door de NOS geraadpleegde experts kenden deze nieuwe groep niet.

Aangezien er driemaal onder dezelfde noemer een antisemitische aanval is gepleegd, moet de situatie volgens Saramifar zeer serieus genomen worden. Maar hij wijst ook op taalfouten in de begeleidende teksten. “Het feit dat deze groep duidelijk niet vloeiend Arabisch kan lezen of schrijven als een native speaker, zorgt ervoor dat ik ze ook weer niet helemaal beschouw als een serieus georganiseerde geradicaliseerde slapende cel.”

De video’s van de aanslagen, die door de NOS zijn geverifieerd, komen op Saramifar amateuristisch over, gekeken naar het camerawerk, hun lichaamstaal en hoe de daders gekleed zijn. “Het lijkt erop dat het allemaal niet goed gepland was en dat ze geen training hebben gehad.”

In de nacht van de aanslag in Rotterdam zijn vier tieners opgepakt. De twee mannen van 19, een van 18 en de 17-jarige jongen waren op het moment van de arrestatie bij een andere synagoge in de buurt.

De politie is nog op zoek naar de twee verdachten die een explosief tot ontploffing brachten bij een joodse school in de Amsterdamse wijk Buitenveldert.

Nieuwsuur maakte gisteren een uitgebreide reportage over de gebeurtenissen in Amsterdam:

In tegenstelling tot andere militante bewegingen heeft Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah geen eigen kanaal op Telegram of andere sociale media, concludeerde de krant The Jerusalem Post. Dit roept vragen op over wie er achter de groepering schuilgaat.

Volgens onderzoeker Saramifar bevat een persbericht dat bij een van de video’s werd gepubliceerd, een expliciete verwijzing naar de huidige oorlog tussen Iran, de VS en Israël. “De namen van de raketten van de Islamitische Republiek worden genoemd. Daarom denken sommige mensen dat deze groep verbonden is met de as van verzet.” Die term slaat op de overwegend sjiitische, aan Iran-gelieerde strijdgroepen in het Midden-Oosten, zoals de Houthi’s in Jemen en Hezbollah in Libanon.

Het logo van Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah vertoont gelijkenissen met dat van Hezbollah. Maar Saramifar wijst erop dat het algehele ontwerp anders is en dat er een Dragunov-sluipschuttersgeweer wordt gebruikt in plaats van een kalasjnikov, die doorgaans bij aan Iran gelieerde groeperingen wordt aangetroffen.

Ook de kleurkeuze is volgens Saramifar opvallend: “Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah gebruikt zwart en wit, maar dat is een no-go voor sjiitische verzetsgroepen.” Deze kleur wordt meer geassocieerd met het soennitische jihadisme van Islamitische Staat. Ook andere gebruikte symbolen suggereren volgens Saramifar dat de groep met zijn extremistische daden een bredere groep binnen de islam probeert te bereiken.

Saramifar heeft op sociale media gekeken waar informatie en beelden over Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah voor het eerst is opgedoken. Hij kwam uit bij een oppositiegroep die zich als pro-Iraans presenteert. Volgens de onderzoeker proberen de twee groeperingen zichzelf mogelijk bij de as van het verzet in de kijker te spelen, maar dat valt volgens hem nog niet met zekerheid te zeggen.

Ook veiligheidsexpert Koen Aartsma (Clingendael) is terughoudend. “Soms blijkt een aanslag onterecht geclaimd.” Hij wijst erop dat er ook nog andere scenario’s mogelijk zijn. “Joodse instellingen zijn vaker het doelwit geweest, vanuit verschillende hoeken. Dus dat deze aanvallen een andere achtergrond hebben, valt nog niet uit te sluiten.”

Tegelijkertijd wijst Aartsma op het “verhoogde dreigingsbeeld” door de oorlog in het Midden-Oosten. Iran kan weinig beginnen tegen de Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen en slaat op “asymmetrische” wijze terug. “Dit zou dus wel passen in de vooraf verwachte modus operandi van Iran.”