Jetten: grote knopen doorgehakt, ‘kunnen vanmiddag verrassen’
D66-leider Jetten denkt dat CDA en D66 samen “echt wel grote knopen hebben doorgehakt” en de partijen vanmiddag “kunnen verrassen met de richtingen en keuzes” die zijn gemaakt op de vijf hoofdthema’s. Op de vraag of een meerderheidskabinet nog steeds mogelijk is, zegt Jetten dat dat in Nederland de traditie is, maar dat vraagt ook meer dan “alleen CDA en D66”.
Ook CDA-leider Bontenbal is tevreden. Hij vindt dat hij met Jetten een “vrij gedetailleerd” stuk heeft opgesteld. Volgens hem zitten er “uitnodigingen in aan alle partijen”, maar zal geen enkele partij compleet tevreden zijn. “Als iedereen het met alles eens is, hebben wij ons werk niet goed gedaan”, vindt hij.
Vervolgstap bepalen
Wat betreft Bontenbal en Jetten is het nu aan informateur Buma om met andere partijen om tafel te gaan zitten. Die zal met alle partijen het document van D66 en CDA bespreken en vervolgens beslissen wat de vervolgstap wordt.
Jetten wijst erop dat “we open dat proces in moeten”. Volgens Jetten is het een positieve agenda in die zin dat er knopen worden doorgehakt en niet alleen naar verschillen is gekeken, maar ook vooral naar waar partijen elkaar kunnen vinden. Daar horen gezien de internationale veiligheidssituatie en de vergrijzing en stijgende zorgkosten ook moeilijke financiële besluiten bij, erkende Jetten.
Los van de vraag wie er in een coalitie komen is voor zulke moeilijke besluiten sowieso brede politieke steun nodig, benadrukte Jetten.
Fracties D66 en CDA beoordelen stuk van Jetten en Bontenbal
De fracties van D66 en CDA bespreken vanmorgen intern het stuk dat de partijleiders Jetten en Bontenbal hebben geschreven. Beide fracties hebben het al gelezen. “Ik ben heel tevreden, er ligt een positieve agenda”, zei D66-Kamerlid Wieke Paulusma voor ze naar binnen ging.
Andere Kamerleden wilden nog niet vooruitlopen op hun oordeel. Maar “als het goed is wordt het niet meer spannend” of de fractie akkoord gaat, aldus D66-leider Jetten. Hij zegt dat hij met Bontenbal heeft geprobeerd om een aantal “hete aardappels” niet langer vooruit te schuiven. Het gaat dan bijvoorbeeld om de aanpak van stikstof.
Ook Bontenbal gaat ervan uit dat zijn CDA-fractie akkoord gaat met het stuk. “Het is niet zo dat die nu opeens geconfronteerd wordt met waar we mee bezig zijn. Het is niet heel spannend met de fractie, wel met de presentatie vanmiddag. Iedereen die een werkstuk maakt, wil dat het goed ontvangen wordt.”
Het idee is dat informateur Buma aan het einde van de middag een “tussenverslag” presenteert. Daar kunnen andere fracties dan op reageren.
Nieuwe kabinet is er nog niet, er komen ‘lastige gesprekken’ aan
Er staat niet meteen een nieuw kabinet op het bordes, nu D66-leider Jetten en CDA-leider Bontenbal een gezamenlijk stuk klaar hebben. Het kan nog moeilijk worden als er andere partijen gaan meepraten, zegt politiek verslaggever Ewoud Kieviet in het NOS Radio 1 Journaal. “Stel dat ze het met GroenLinks-PvdA eens worden over de aanpak van de stikstofcrisis, maar D66 en CDA zouden die willen betalen door bezuinigingen op de zorg. Dan zal de partij van Jesse Klaver daar problemen mee hebben. En JA21 heeft misschien problemen met de klimaatmaatregelen of met het aangaan van Europese schulden.”
Dus “die lastige gesprekken zitten er nog aan te komen”. Ook omdat er over onderwerpen als onderwijs, zorg en sociale zekerheid nog geen afspraken zijn gemaakt. De vraag is nu, zegt Kieviet: welke partijen zijn enthousiast over het stuk dat vanmiddag wordt gepresenteerd en is er nog kans op een meerderheidskabinet? “Of wordt het toch steeds waarschijnlijker dat we gaan afkoersen op een minderheidskabinet met bijvoorbeeld D66, CDA en de VVD? Die variant hoor je veel rondzingen in Den Haag.”
Buma heeft nog een week. Uiterlijk op dinsdag 9 december moet hij met een advies komen over hoe het verder moet met de formatie.
Spannende dag: Buma komt vanmiddag met tussenverslag
Het wordt vandaag een spannende dag in de formatie. Vanmorgen komen de fracties van D66 en CDA, los van elkaar, bijeen om te bespreken welke plannen de onderhandelaars van hun partijen in hun “positieve agenda” hebben opgenomen. Daarna spreken Jetten (D66) en Bontenbal (CDA) en hun secondanten nog één keer met de informateur, om de puntjes op de i te zetten. Later op de middag zal Buma dan een “tussenverslag” presenteren.
Het eindverslag van Buma komt pas volgende week. De deadline is op 9 december. Het tussenverslag is volgens CDA-leider Bontenbal “een oprechte, open uitnodiging aan andere partijen om mee te praten.” Waarschijnlijk zullen alle andere fracties in de Tweede Kamer deze week nog een keer bij Buma langsgaan.
En de vraag die op tafel ligt is: welke partijen willen, op basis van het stuk dat er nu ligt, met D66 en CDA in een coalitie stappen? Want er liggen nog obstakels op de weg: de VVD wil niet met GroenLinks-PvdA, D66 heeft geen voorkeur voor regeren met JA21.
D66 en CDA hebben de afgelopen twee weken over vijf thema’s gesproken: stikstof, migratie, wonen, economie en defensie en naar verluidt is het stuk dat ze hebben gemaakt vrij gedetailleerd. Er zouden ook al maatregelen en hervormingen in staan en er zit een financieel kader bij, waarin dingen staan waarop bezuinigd moet worden.
Maar het stuk is niet in beton gegoten, er kan nog aan gesleuteld worden. “Het is een oprechte, open uitnodiging aan andere partijen om mee te gaan praten” in een volgende ronde, zei Bontenbal gisteravond. “Wij snappen ook dat partijen niet gaan tekenen bij het kruisje.”
Na afloop van de besprekingen in het Johan de Witthuis zegt informateur Buma dat hij morgen de resultaten denkt te kunnen presenteren van de onderhandelingen tussen D66 en CDA. Hij spreekt zelf van een “tussenverslag”, want daarna moet er ook nog bepaald worden met welke andere partijen er verder wordt onderhandeld.
Morgenmiddag ontvangt hij Jetten en Bontenbal nog een keer, “voor de puntjes op de i”.
D66-leider Jetten hoopt “andere partijen te kunnen enthousiasmeren” voor de plannen van zijn partij en het CDA. Bontenbal noemt het akkoord “een oprechte, open uitnodiging” aan andere partijen. Over de inhoud laten ze verder niets los.
D66 en CDA hebben bij lange na geen meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer en zoeken daarom steun bij andere partijen.
Buma: ‘Het gaat snel, we zijn al heel ver’
Volgens de informateur is het vandaag “heel voorspoedig” gegaan bij de besprekingen. Hij verwacht op korte termijn, misschien morgen al, een onderhandelingsresultaat van D66 en CDA te kunnen presenteren. “The devil is in the detail, maar we zijn heel ver.”
Buma is er vrijwel zeker van dat er nog deze week gesproken gaat worden met fractievoorzitters van andere partijen. Om tot een meerderheid te komen, moeten Jetten en Bontenbal ook nog tot overeenstemming komen met andere fracties.
“De beide heren zijn er ontzettend van doordrongen dat ze met die andere gesprekspartners net zo’n goede relatie moeten opbouwen als ze onderling hebben”, aldus de informateur.
Vanavond praat hij met D66 en CDA verder, op een locatie buiten het Kamergebouw.
D66 en CDA gaan nog een paar dagen onderhandelen en schrijven
Het kan nog “echt wel een paar dagen duren” voordat het document van D66 en CDA af is. Dat zei CDA-leider Bontenbal voor aanvang van deze formatiedag. “Het aantal geel gearceerde stukken wordt steeds kleiner”, zei hij over de passages waar nog over wordt getwist. Als het stuk af is, dan kan er worden gesproken met andere partijen, aldus Bontenbal.
D66-leider Jetten zegt vandaag een lange schrijfdag te verwachten. Maar hij hoopt aan het eind van deze dag “zicht te hebben” op wanneer het stuk af is. “En dan staan we te popelen om daarna gesprekken met andere partijen te starten.”
Informateur Buma spreekt weer met Jetten en Bontenbal
Informateur Buma spreekt vandaag weer met D66-leider Jetten en CDA-leider Bontenbal. Er staan zowel overdag gesprekken gepland als in de avond. Ook zal Buma nog experts ontmoeten.
Naar verwachting zal de informateur later in de week gesprekken gaan voeren met fractievoorzitters van andere partijen.
De twee partijen hebben nog ruim een week om samen een document op te stellen dat kan dienen als basis voor de rest van de kabinetsformatie. Op 9 december moet het af zijn, wat volgens de partijen zeker gaat lukken.
Informateur Buma heeft op de laatste werkdag van zijn tweede formatieweek, afgelopen vrijdag voor enige reuring gezorgd. Bij het naar huis gaan zei hij tegen wachtende journalisten dat de optie van een kabinet van D66, CDA, VVD en GroenLinks-PvdA “is afgevallen”. Want, zo voegde hij eraan toe, verwijzend naar de VVD: “Die blokkade blijft en die is er”.
Het was een stellige en opvallende opmerking en het zou een definitieve streep zetten door de voorkeur van D66-leider Jetten. Een paar uur later kwam Buma echter terug op zijn woorden en zei hij dat de opmerking slechts was gebaseerd op het verslag van verkenner Koolmees.
Lees hier wat er nog meer gebeurde vorige week:
