Volgende week dinsdag is deel 2 van het debat. Dan gaat het kabinet dieper in op de wijzigingsvoorstellen die er vanuit de verschillende fracties komen. Mogelijk wordt er dan meer duidelijk over de haalbaarheid van een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer. Die van de Tweede Kamer lijkt vooralsnog binnen: de ChristenUnie, 50Plus en de Groep Markuszower hebben aangegeven welwillend tegenover het belastingplan te staan. In de Eerste Kamer zijn er naast deze drie partijen nog andere fracties nodig voor een meerderheid.
Pro heeft in ieder geval als voorwaarde dat de ‘miljonairsbelasting’ in het belastingplan wordt opgenomen. De VVD wil dat absoluut niet en zegt dat ook D66 en CDA dat niet kunnen gaan steunen, omdat het tegen de afspraken van het coalitieakkoord ingaat. Daar houden de drie partijen elkaar aan. Pro en Volt kunnen het kabinet in beide Kamers aan een meerderheid helpen, maar die zijn dat zoals de zaken er nu voorstaan niet van plan.
Premier Jetten zegt op vragen van Pro-leider Klaver dat het verwerpen van het belastingplan onverantwoord is en dat de coalitie er dus alles aan zal doen om een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer te krijgen. Klaver wil van Jetten de garantie dat het kabinet niet gaat rekenen op de Groep Markuszower. “Die weg moet worden afgesloten”, zegt Klaver. Het is een poging van Klaver om het kabinet alsnog te vragen ‘over links’ te gaan. Maar daar gaat Jetten niet op in. Het gaat hem om voldoende steun, en niet om van wie die komt.
Pro-leider Klaver vindt het pijnlijk dat de fractievoorzitters van de coalitiepartijen niet bij het debat zijn. Hij kon nu niet met hen praten over zijn voorstel om de belasting voor vermogenden te verhogen en die voor werkenden te verlagen. Klaver vraagt daarom maar aan Jetten om een eerste oordeel. Die wil daar nog niet op ingaan. Jetten: “De maatregel is fors dus dat zullen we eerst in het kabinet bespreken.”
Pro wil onder meer de toptarieven in box 2 en box 3 verhogen en daarmee betalen dat werkenden meer algemene heffingskorting krijgen. Het gaat in totaal om een verschuiving van 1,5 miljard euro.
In deze tabel staat hoe Pro en Volt het belastingplan willen aanpassen. ‘Structureel’ betekent dat het voor de komende jaren geldt:
Premier Jetten begint met het voorlezen van de besluiten van het kabinet over het belastingplan en waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. Hij constateert dat er nog veel fracties zijn die er “aanvullende verbeteringen” voor hebben. Jetten: “Die worden de komende dagen door de coalitiepartijen op inhoud beoordeeld. En wij zullen als kabinet ook een bijdrage leveren zodat het zorgvuldig kan worden afgerond.”
Wilders zegt dat hij het een surrealistische situatie vindt. “U bent de regie kwijt. De heer Bontenbal doet of hij de regie van u heeft overgenomen. En u staat hier een beetje te doen of het zomer en zon is. De baan is een paar maatjes te groot voor u, geef dat nou toe.”
Jetten zegt dat het kabinet heeft laten zien bereid te zijn te luisteren naar de oppositie. Hij zegt dat de coalitiefracties van D66, VVD en CDA de komende week gaan werken aan het vinden van meerderheden voor het belastingplan.
Alle fracties zijn aan het woord geweest. Premier Jetten begint meteen met de beantwoording van alle vragen.
Kamerlid Grinwis van de ChristenUnie, een van de meest ervaren Kamerleden in het belastingdossier, spreekt het kabinet bemoedigend, maar ook streng toe over de ontstane politiek situatie. Het is “ronduit een zooitje”, zei hij. Hij vindt dat er veel tijd verloren is gegaan aan discussies die nergens toe hebben geleid omdat er te weinig regie was.
Grinwis was onlangs in Denemarken om daar te leren van het minderheidskabinet. “Het kan goed werken maar dan moet je als parlement en kabinet wel je rol pakken.” Voor de vierde keer in zes jaar tijd naar de stembus gaan vindt hij geen optie. Dus moet er een akkoord komen over het belastingplan met een meerderheid in Tweede en Eerste Kamer.
“Er is nog een week te gaan. We gaan het toch niet laten gebeuren dat er gegokt gaat worden met de aanslagen van miljoenen belastingplichtigen?” De ChristenUnie staat samen met 50Plus positief tegenover het belastingplan. Het kabinet heeft hun wens overgenomen dat de aftrek voor specifieke zorgkosten meer gericht wordt op de mensen die het wat de twee partijen betreft echt nodig hebben, zoals chronisch zieken.
De ChristenUnie en 50Plus zijn bereid om het pakket aan belastingen te steunen, na de verschillende aanpassingen van het kabinet. Samen met de steun van de Groep Markuszower is er zicht op een meerderheid in de Tweede Kamer, maar nog niet in de Eerste Kamer.
Het Kamerdebat gaat over het Belastingplan 2027 waarmee de rijksoverheid geld int bij burgers en bedrijven. Daar worden vervolgens uitgaven mee betaald voor burgers en bedrijven zoals zorg, sociale zekerheid, wegen, openbaar vervoer en scholen. Het merendeel van de belastingen ligt vast omdat de meeste politieke partijen het daar mee eens zijn.
Het rijk kan in 2027 naar verwachting 480 miljard euro aan belastingen innen. Voor het grootste deel gaat het om loon- en inkomensbelasting, omzetbelasting (btw), zorgpremies, vennootschapsbelasting, AOW-premies en premies werknemersverzekeringen zoals WW, WIA en ziektewet.
De politieke discussie gaat over relatief kleine verschuivingen en wijzigingen, die wel heel principieel kunnen zijn. Voorbeelden zijn de verdeling tussen de belasting op vermogen en de belasting op arbeid, of de sigarettenaccijns en de suikertaks. En de rekening moet wel kloppen: wat de politiek wil uitgeven, moet eerst via de belastingen binnenkomen.
Zo kan het dat een plan dat maar om 1,5 miljard van de 480 miljard euro gaat, zoals de ‘miljonairsbelasting’ van Pro, toch tot politieke discussie leidt.
Denk-leider Van Baarle wil weten wat de coalitiepartijen D66, VVD en CDA precies hebben afgesproken over hoe ze gaan stemmen over het belastingplan en de wijzigingsvoorstellen van de oppositiepartijen.
CDA-Kamerlid Van Dijk zegt dat er is afgesproken dat de drie gaan overleggen hoe ze gaan stemmen. “Daarmee gaan we niet te veel bij elkaar in de pijngrens zitten en komen we gezamenlijk tot een conclusie.”
Ook Grinwis van de ChristenUnie wil weten hoe het nu precies werkt, nadat CDA-leider Bontenbal gisteren heeft gezegd dat hij zijn eigen koers gaat varen.
‘Afwijken op onderdelen’
CDA’er Van Dijk herhaalt dat haar partij in overleg met de andere twee coalitiepartijen blijft. Het is daarbij niet uitgesloten dat de drie partijen anders stemmen op bepaalde onderdelen als dat ervoor kan zorgen dat het belastingplan als geheel door de Tweede Kamer wordt aangenomen.
Over het voorstel van Pro en Volt om de vermogensbelasting te verhogen en de belasting voor werkenden te verlagen heeft de VVD al gezegd daar mordicus tegen te zijn. Ook zal de VVD niet accepteren dat D66 of CDA daar vóór stemmen “in deze huidige vorm”. Pro en Volt gaan met hun voorstel tegen het coalitieakkoord in, zegt de VVD. Maar als er (aangepaste) voorstellen voorbij komen die niet tegen het coalitieakkoord ingaan, dan zijn de drie partijen in principe vrij in hun keuze.
VVD-Kamerlid Van Eijk zegt dat het plan van Pro en Volt om de vermogensbelasting te verhogen en de belasting op arbeid te verlagen tegen het coalitieakkoord ingaat. Van Eijk noemde het “ondenkbaar dat dit voorstel in deze vorm door een van de coalitiepartijen zal worden gesteund”.
Verschillende fracties vragen haar of de coalitie uit elkaar valt als D66 of CDA de zogenoemde ‘miljonairsbelasting’ toch steunen. Daar wil Van Eijk niet rechtstreeks antwoord op geven; ze zegt dat dat bij de stemmingen over anderhalve week moet blijken.
Pro-leider Klaver vraagt haar waar zijn voorstel dan ingaat tegen het coalitieakkoord. Volgens Van Eijk gaat het om belastingregels voor directeuren-grootaandeelhouders “en dat staat letterlijk in het coalitieakkoord”. Klaver vindt dat de VVD niets te zeggen heeft over hoe D66 en CDA stemmen. “Ik hoop dat de coalitiepartijen dit niet accepteren.”
Pro en Volt stellen voor om de vermogensbelasting met 1,5 miljard euro te verhogen en de belasting voor werkenden met datzelfde bedrag te verlagen.
PVV-leider Wilders somde zijn kritiek op het belastingplan en eigenlijk al het kabinetsbeleid op, van te veel asielzoekers tot te hoge energieprijzen. Hij kondigde aan dat zijn partij tegen het belastingplan en alle begrotingen van de ministeries zal stemmen. “We zullen alles doen om het kabinet te laten vallen.”
Wilders richtte zijn kritiek ook op premier Jetten persoonlijk en noemde hem “een politieke narcist die vooral privéfoto’s de wereld in stuurt”.
De coalitiepartijen D66, VVD en CDA reageerden niet op wat hij zei en stelden hem ook geen vragen.
Fractievoorzitter Markuszower loopt na de verschillende beschuldigingen aan zijn adres naar de microfoon. “Ik probeer me in te houden en niet op alle onzin die over mij wordt gezegd te reageren. Maar wij zijn niet extreem of extreemrechts en wij roepen niet op tot geweld. Het valt mij op dat als ik een keer domme dingen heb gezegd iedereen luistert, maar als ik slimme dingen zeg niet.”
Hij vindt dat het debat niet over bondjes of dealtjes moet gaan maar over de inhoud. Partijen kunnen gewoon kijken of zij inhoudelijk ergens achter staan of niet, zegt hij.
Markuszower zei in mei in een interview dat Palestijnse asielzoekers uit Gaza een bedreiging voor de Nederlandse samenleving zijn omdat zij bijna allemaal Hamas steunen. Op de vraag of Nederland ze met meer geweld moet tegenhouden zei hij “het maximale geweld” en “proportioneel maximaal geweld dat past in de Nederlandse cultuur”. Later zei hij dat hij zich “charmanter” had moeten uitdrukken maar op dat moment nogal emotioneel was.
Denk en Pro willen van D66 weten of de partij kan leven met de steun van voormalig PVV-Kamerlid Markuszower voor het belastingplan. Zij hebben vragen over wat er door het kabinet is afgesproken met de Groep Markuszower in ruil voor steun aan het belastingplan. Er gaat 95 miljoen euro extra naar veiligheid. D66 zegt dat ook andere partijen daarom vroegen, zoals 50Plus.
Denk stoort zich eraan dat D66 steun accepteert van een partij die Israël steunt. “Toen hij nog geen premier was liep Jetten mee met de Rode Lijn-demonstratie. Nu sluit hij een deal met Markuszower”, zei fractievoorzitter Van Baarle. De PvdD zegt dat “de samenwerking leidt tot de normalisering van extreemrechts gedachtengoed”. Klaver wil de garantie van D66 dat het belastingplan er niet mag komen als de steun van Markuszower onmisbaar blijkt.
Dat gaat D66-Kamerlid Oosterhuis te ver. “U vraagt mij aan de Groep Markuszower te vragen om tégen het belastingplan te stemmen? Dat kan helemaal niet.” Hij bestrijdt dat de coalitie met Markuszower samenwerkt. Wel is zijn steun welkom. Markuszower heeft al min of meer gezegd voor het belastingplan te stemmen. Ook ChristenUnie en 50Plus zijn positief.
Deze drie partijen zijn samen met de coalitiepartijen genoeg voor een meerderheid in de Tweede Kamer. De Eerste Kamer ligt een stuk lastiger, daar zijn naast deze partijen nog andere nodig voor een meerderheid. Pro en Volt kunnen het kabinet in beide Kamers aan een meerderheid helpen.
PVV-leider Wilders vraagt of Pro-leider Klaver bereid is om ook water bij de wijn te doen als het gaat om zaken die zijn partij belangrijk vindt. Wilders: “Wat mij opvalt is dat als het gaat om bijvoorbeeld cultuur, ontwikkelingshulp of steun aan Oekraïne u daar zelf niets wilt inleveren. Maar als u wilt dat mijn partij steun aan uw miljonairsbelasting geeft dan moet u richting mijn partij ook over uw schaduw heen springen.”
Wilders vindt dat er meer geld naar mensen moet die hun energierekening of boodschappen niet kunnen betalen. En dat dat geld moet komen van wat hij “linkse hobby’s” noemt. Klaver speelde de bal terug naar Wilders en zei dat toen de PVV in het kabinet zat daar ook niets van terecht is gekomen.
Zoals gezegd zijn de fractievoorzitters van de drie coalitiepartijen niet bij het debat aanwezig. Het komt vaak voor dat bij een ’technisch’ Kamerdebat zoals over het belastingplan, gespecialiseerde Kamerleden het woord voeren namens hun partij. Maar dit debat wordt door de oppositie niet alleen gezien als technisch, maar vooral als heel politiek. Want het gaat ook over het functioneren van het minderheidskabinet.
PVV-leider Wilders vroeg aan het begin van het debat of in ieder geval CDA-leider Bontenbal naar het debat wil komen omdat die het kabinet gisteren beschuldigde van casinopolitiek en gokken met belastinggeld. Ook andere partijen hadden het daar graag met Bontenbal over willen hebben. Maar daar lijkt het CDA niet aan te willen voldoen. Financiën-Kamerlid Inge van Dijk zit namens de partij in de plenaire zaal.
Pro-leider Klaver heeft het voorstel van zijn partij en fractievoorzitter Dassen van Volt toegelicht in het debat. Directeuren-grootaandeelhouders en miljonairs moeten meer gaan betalen, vinden zij. De partijen vinden het oneerlijk dat die volgens hen minder belasting betalen dan werkenden. “We doen een ultieme poging om tot elkaar te komen. We accepteren een deel van de lastenverzwaring voor burgers. Maar iedereen moet bijdragen. Niet alleen de werkenden.”
Hij had ook kritiek op het feit dat de fractievoorzitters van de regeringspartijen niet bij het debat aanwezig zijn. Dat zijn Paternotte (D66), Brekelmans (VVD) en CDA (Bontenbal). “De fractievoorzitters van de regeringspartijen spelen politiek verstoppertje door niet hier te zijn. Dit was het moment geweest voor een open debat over hoe het verder moet. Het minderheidskabinet heeft fout op fout gestapeld. Dit vind ik ook weer zo’n fout.”
In deze tabel van Pro staat hoe de twee partijen het belastingplan willen aanpassen. ‘Structureel’ betekent dat het voor de komende jaren geldt:
De Tweede Kamerleden beginnen het debat met een discussie over de aanwezigheid van premier Jetten. Vandaag staan alleen de inbreng van de Kamerfracties op de agenda. Volgende week dinsdag zal het kabinet op de vragen en voorstellen reageren.
Maar verschillende fracties vinden dat niet acceptabel. Zij willen vanavond al een reactie van Jetten. Anders vinden zij de tijd tot de stemmingen, volgende week donderdag, te kort. Daarnaast heeft de premier al aangekondigd dat hij volgende week geen tijd heeft voor het debat. Ook dat vinden de meeste fracties niet acceptabel. Hij moet er wat hen betreft vanavond en volgende week zijn.
De Kamer kan dit overigens niet eisen. Het kabinet mag zelf bepalen wie namens hen naar de Kamer gaat voor een debat. Jetten zit er vandaag in ieder geval bij en zal vanavond of vannacht aan het woord komen.
