Het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran loopt af, wat is de situatie nu?

• Joost Scheffers

  redacteur Midden-Oosten

Het staakt-het-vuren van zestig dagen waarbinnen de VS en Iran tot een vredesakkoord moesten komen, loopt vandaag officieel af. De Straat van Hormuz zit nog altijd praktisch dicht en het lijkt erop dat beide landen nooit écht dicht bij een akkoord zijn gekomen, hoewel Trump dit tientallen keren heeft beweerd. Sterker nog, de standpunten lijken verder uit elkaar te liggen dan twee maanden geleden.

Trump herhaalde vandaag bij Fox News nog eens dat Iran zich moet overgeven om een einde te maken aan de oorlog. Een Iraanse functionaris dreigde tegenover het persbureau Reuters juist om van een defensief beleid over te schakelen naar een “volledig offensieve aanpak” als er geen einde komt aan de impasse.

Beide partijen hebben zich dus ingegraven, in de hoop dat de ander als eerste zal toegeven. Tot nu toe is dat nog niet gebeurd. Iran heeft zich jarenlang voorbereid op een aanval en heeft nog tal van raketten liggen. Kopstukken van het regime zitten verstopt en het land lijkt alle geduld te hebben om deze oorlog te overleven. De VS heeft ondertussen geen goede opties om uit de oorlog te stappen.

Zo nu en dan wordt er tussendoor een kleine vooruitgang geboekt, zoals in de onderhandelingen die Oman met Iran voert over het toekomstige beheer van de Straat van Hormuz. De VS en Oman hebben afzonderlijk met Iran onderhandeld over de heropening van daarvan.

Dit tot woede van Trump, die gedreigd heeft om Oman – een bondgenoot van de VS – “kapot te bombarderen” als het land de gesprekken van zijn regering met Iran in de weg staat, meldt Fox News. Iraanse functionarissen melden vandaag dat ze dicht bij een akkoord met Oman zijn.

Toch zal met name de VS een einde aan de oorlog wensen. In november zijn er tussentijdse verkiezingen en de dure oorlog is niet populair onder de Amerikaanse bevolking. Volgens minister Hegseth van Defensie heeft de oorlog al bijna 33 miljard euro gekost. En Trump wil nog eens 79 miljard euro vrijmaken voor de defensiebegroting, voornamelijk bedoeld voor de oorlog tegen Iran. In november zou Trump daar wel eens op afgerekend kunnen worden.

Tegelijkertijd begint de bodem van de Amerikaanse raketvoorraad steeds meer in zicht(opent in nieuw venster) te komen. Er zijn ongelooflijk veel (dure) raketten gebruikt om Iraanse drones en raketten uit de lucht te schieten. Ook om de Golfstaten te verdedigen die door Iran herhaaldelijk werden aangevallen. Dergelijke raketten kosten jaren om te produceren. Dat merkt ook Oekraïne, dat minder Patriot-raketten van de VS krijgt.

Iran weet dat de Amerikaanse opties tot actie of oorlog relatief beperkt zijn en houdt daarom vast aan zijn eisen. Zo wil het land onder meer doorgaan met het ontwikkelen van het kernprogramma en een tol heffen op schepen die door de Straat van Hormuz varen. Dat laatste is een doorn in het oog van Trump, die liever ziet dat de VS er de controle heeft.

De complexe situatie in het Midden-Oosten ondervonden de onderhandelaars van de VS in mei: ze probeerden via onderhandelingen een einde te maken aan de oorlog, maar wisten niet of ze aan tafel zaten met de in Iran machtige Islamitische Revolutionaire Garde.

Daarom deden de Amerikanen iets opmerkelijks, schrijft(opent in nieuw venster) nieuwssite Axios: ze omzeilden de Iraanse onderhandelaars en namen rechtstreeks contact op met de leiding van de Revolutionaire Garde. Daarvoor maakten ze gebruik van Barzani, de president van de Koerdische regio in Irak. Hij heeft als een van de weinigen het vertrouwen van zowel Amerikaanse als de IRGC-leiders.

Het toont aan hoe lastig de onderhandelingen zijn voor de VS, waarbij ze niet exact weten wie er daadwerkelijk de touwtjes in handen heeft in Iran.

Waar Trump bevestigd heeft een directe lijn te hebben met de Revolutionaire Garde, wordt dit door henzelf ontkend. Een “leugen” zei een woordvoerder van de Revolutionaire Garde tegen het Iraanse persbureau Tasnim. “Het zijn niets meer dan fantasieën voortkomend uit de waanideeën en nachtmerries veroorzaakt door de nederlaag in de oorlog.”