NOS Nieuws••Aangepast
-
Noor de Kort
redacteur Online
-
Noor de Kort
redacteur Online
“Ik heb het voor het zeggen. Ik bepaal alles. Hij heeft niets te zeggen”, zei de Amerikaanse president Trump afgelopen weekend tegen de Financial Times. Trump had het over zijn relatie met de Israëlische premier Netanyahu.
Volgens Trump heeft Netanyahu geen andere keus dan de overeenkomst die de VS mogelijk gaat sluiten met Iran te accepteren. Maar de Israëlische premier lijkt vooral te doen waar hij zelf zin in heeft. Ondanks een oproep van Trump om Iran niet aan te vallen, deed Israël dat vannacht toch.
Hoe staat het met de samenwerking tussen Trump en Netanyahu? Op welke manier oefenen ze macht op elkaar uit?
‘Tekenen bij het kruisje’
“De praktijk is steeds meer dat Netanyahu zijn goddelijke gang gaat en dat Trump mag tekenen bij het kruisje”, stelt geopolitiek analist Michel Don Michaloliákos van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu. Daar zijn de Israëlische aanvallen op Iran van vannacht volgens hem een bevestiging van.
In principe is de VS veel machtiger dan Israël, benadrukt de analist. “Israël heeft de VS nodig, onder andere voor militaire steun.” Andersom is die afhankelijkheid er volgens Don Michaloliákos niet per se.
Maar de Israëlische lobby in de VS is erg sterk, zegt hij. Dat beaamt Kawa Hassan, Midden-Oosten-deskundige bij de Amerikaanse denktank Stimson Center. “Die lobby is sterk geïnstitutionaliseerd en staat los van wie premier is in Israël en wie president is in Amerika.” Daarnaast weet Netanyahu door zijn jarenlange ervaring als premier goed hoe hij het Amerikaanse beleid naar zijn hand kan zetten, zegt Hassan.
Ook de religieuze achterban van Trump speelt een rol, zegt Don Michaloliákos. “Zij zijn erg pro-Israël en geven veel geld aan de campagnes van Trump.” Om dat zo te houden, is het in zijn ogen belangrijk dat Trump Israël blijft steunen.
‘Strategische miscalculatie’
Die Israëlische lobby heeft ervoor gezorgd dat de VS begin dit jaar samen met Israël besloot om Iran aan te vallen, zegt Hassan. “Trump kreeg te horen van de Israëlische lobby dat de oorlog zou leiden tot de val van het Iraanse regime. Nu blijkt dat dat een grote strategische miscalculatie was, van Israël, maar ook van de Amerikanen.”
Die regimeverandering kwam er niet, en nu zit de VS in een lastig parket, zegt Don Michaloliákos. “Want Amerika wil niet verder escaleren, met bijvoorbeeld grondtroepen.” Ondertussen is de macht van Iran juist groter geworden, bijvoorbeeld door de blokkade van de Straat van Hormuz.
Trump is daardoor van strategie veranderd, zegt Hassan. “Hij wil koste wat kost een deal bereiken met Iran, ook als het tijdelijk is.” Daarvoor zijn wat Hassan betreft een aantal redenen: het WK voetbal dat onder meer in de VS plaastvindt en de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen in november. “Trump wil tijd kopen tot november.”
Escalatie, de-escalatie
Israël probeert juist iedere onderhandeling tussen Iran en de VS te saboteren, zegt Don Michaloliákos. Oorlog blijven voeren is voor Netanyahu gunstiger, onder andere als afleiding van de corruptieschandalen waar hij in is verwikkeld.
Daarnaast heeft Israël “legitieme veiligheidsissues”, zegt Don Michaloliákos. Als het wordt aangevallen door Iran, zal Israël dan ook reageren.
Hassan verwacht komende weken en maanden afwisselende periodes van escalatie en de-escalatie tussen Iran en Israël. “Totdat er óf een deal komt tussen Amerika en Iran óf de oorlog opnieuw opleeft, en dan heel hevig.”
En een akkoord zal naar zijn verwachting waarschijnlijk geen definitief einde van de oorlog betekenen. “Het maximaal haalbare is op dit moment een tijdelijke deal tussen de VS en Iran.” Ook verwacht Hassan niet dat hierin al concrete afspraken over het nucleaire programma van Iran staan. “Waarschijnlijk zal het eerst een raamwerk zijn.”
Trump blies in 2018 zelf de overeenkomst met Iran op over het afbouwen van het atoombomprogramma, die door zijn voorganger Obama was gesloten. “Hij wil een betere deal dan Obama”, zegt Hassan. “En Obama heeft er al twee jaar over gedaan om die nucleaire deal te sluiten. Dus ik denk niet dat de nucleaire kwestie in de komende maanden opeens wordt opgelost.”
