Historisch gesprek tussen Libanon en Israël, ‘maar kansrijk is het niet’

• Thomas Michel

  redacteur Online

Het wordt gezien als een historische ontmoeting: vandaag spreken de ambassadeurs van Libanon en Israël in Washington D.C. na weken van gevechten tussen Hezbollah en Israël met elkaar over een mogelijk bestand.

Vooraf staat al vast dat de gesprekken ingewikkeld worden. Beide partijen gaan met conflicterende eisen de overleggen in. Zo had Libanon geëist dat er tijdens de gesprekken een staakt-het-vuren zou zijn, maar Israël wilde daar niets van weten. Israël wil de betrekkingen tussen beide landen verbeteren, maar eist bovenal dat Hezbollah, een bondgenoot van Iran, zal ontwapenen.

Saillant detail: de militante groep die verwikkeld is in de strijd met Israël, zit zelf niet aan tafel. En dat terwijl de politieke tak van Hezbollah in de regering van Libanon zit en zowel sociaal als politiek in de haarvaten zit van de Libanese maatschappij.

Karim el Taki, docent Politiek in het Midden-Oosten aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt de gesprekken van vandaag “een moment om het ijs te breken”. Ook Nora Stel, docent conflictstudies aan de Radboud Universiteit, spreekt van een openingsronde. “Het is een aftasting, een voorbereidend gesprek op een serie van onderhandelingen.” Maar, stelt ze, “het ziet er op dit moment niet heel kansrijk uit.”

Al sinds het bestaan van de staat Israël zijn de landen met elkaar in conflict. Tijdens de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon, die 22 jaar duurde, ontstond Hezbollah als verzetsbeweging. Die wist Israël in 2000 te verdrijven, maar het conflict is altijd blijven sluimeren.

Het laaide ook op in 2006 en in 2023 tijdens de oorlog in Gaza. Daarna was er een bestand, maar dat werd volgens de Verenigde Naties zeker 10.000 keer geschonden, vooral door Israël. Nadat de Iraanse ayatollah Khamenei begin dit jaar was gedood, mengde Hezbollah zich opnieuw in de strijd.

In de gesprekken is er sprake van een scheve machtsverhouding, zeggen beiden. “Israël is militair veel sterker en de gesprekken vinden plaats in de VS, met buitenlandminister Rubio die bemiddelt.”

“Rubio is een bondgenoot van Israël en dus niet een neutrale scheidsrechter”, meent Stel. “Terwijl we weten: voor succesvolle onderhandelingen moeten alle strijdende partijen vertegenwoordigd worden en moet er vertrouwen zijn dat partijen aan de gemaakte afspraken gehouden kunnen worden.” Aan geen van deze voorwaarden wordt volgens haar voldaan.

“Niet de pro-westerse Libanese regering, maar Hezbollah is in oorlog met Israël”, zegt ze. “De regering spreekt niet namens Hezbollah en kan de groep dan ook niet aan afspraken houden die eventueel gemaakt worden.”

Ook in Libanon zelf is de machtsbalans niet in evenwicht, zegt El Taki. Het regeringsleger is nog altijd zwakker dan Hezbollah en daarom is het de vraag welke rol het kan spelen in de ontwapening van de groep.

“Als ontwapening ooit zou plaatsvinden, dan zou dat ingebed moeten zijn in een politiek proces waar Hezbollah bij betrokken is, iets wat op dit moment ontbreekt”, zegt El Taki.

Hezbollah daartoe overtuigen wordt volgens hem moeilijk. “Hezbollah zegt altijd dat het niet wil ontwapenen en dat diplomatie nergens toe leidt. De groep verwijst daarbij naar de Israëlische bezetting, die eindigde toen het Israëlische leger werd verdreven door gewapend verzet.”

Volgens hem is het belangrijk dat de Libanese regering niet met lege handen thuiskomt. “Als het niet lukt om een bestand af te spreken, bewijst de regering het punt van Hezbollah: dat diplomatie niet werkt.”

Beide stellen dat de gesprekken nauw verknoopt zijn met de onderhandelingen tussen Iran en de VS. Iran wil dat Israël stopt met de aanvallen op Libanon, maar als de VS Israël niet onder druk zet, “gebeurt er niets”, stelt El Taki. En zonder groen licht uit Teheran is de ontwapening van Hezbollah niet realistisch.

Hij benadrukt dat ongeacht de uitkomst van het gesprek, het hoe dan ook onderdeel is van de onderhandelingen. “Wat het resultaat vandaag ook is, of het nu gaat om uitgesproken optimisme of een schijn van mislukking, het moet worden begrepen als onderdeel van een onderhandelingstactiek.”