Historische dag voor België: na bijna 160 jaar nieuw strafwetboek

In België zal morgen een nieuw strafwetboek in werking treden, de eerste volledige herziening sinds de tijd van Napoleon. Het nieuwe wetboek geldt voor alle misdrijven gepleegd vanaf 1 september. Dat betekent dat rechters en advocaten voorlopig moeten schakelen tussen twee wetboeken.

Een van de grootste wijzigingen is dat alleen het begrip ‘misdrijf’ wordt gebruikt, in plaats van de eerdere onderverdeling tussen misdaden, wanbedrijven en overtredingen. Het nieuwe wetboek werkt met acht strafniveaus waar alle misdrijven onder vallen. Dat loopt van niveau 1, waaronder misdrijven als smaad, laster en lichte vormen van vandalisme vallen waar geen celstraf voor wordt gegeven, tot niveau 8, met levenslange celstraf voor onder andere moord of genocide.

Ook zijn verouderde misdrijven geschrapt. Zo kan je in België vanaf morgen niet meer worden vervolgd voor “een adellijke titel geven aan iemand die daar geen recht op heeft”. En zijn nieuwe misdrijven toegevoegd zoals ‘ecocide’, het aanbrengen van ernstige of onomkeerbare schade aan de natuur. Dit kan worden bestraft met een celstraf van 15 tot 20 jaar. Sommige straffen zijn lichter of verdwenen, zo kan je geen celstraf meer krijgen voor majesteitsschennis(opent in nieuw venster) en sekswerk(opent in nieuw venster) is uit het strafrecht gehaald.

In het nieuwe wetboek zijn gendergerelateerd geweld, huiselijk geweld en partnerdoding duidelijk opgenomen. In het nieuwe wetboek valt doodslag onder strafniveau 7, daar staat 20 tot 30 jaar cel op. Er geldt een strafverzwaring(opent in nieuw venster) voor doodslag in de familiekring. Dit valt onder niveau 8 en er staat een levenslange celstraf op. Ook gelden er strengere straffen voor seksueel geweld en onder het vernieuwde seksueel strafrecht staat het geven van toestemming voortaan centraal.

Naast de bestaande straffen zoals een werkstraf, boete en celstraf zijn ook andere soorten straffen toegevoegd. Bijvoorbeeld een beroepsverbod of het ontzetten uit het kiesrecht.

Het ontwikkelen en schrijven van het nieuwe wetboek was tijdrovend. Het duurde vijftig jaar, schrijft de Vlaamse omroep VRT(opent in nieuw venster). Er ging flink wat werk aan vooraf, net als consultaties met rechters en officieren van justitie, advocaten, academici en anderen. Het nieuwe wetboek werd in 8 april 2024 gepubliceerd. Oorspronkelijk zou het 8 april van dit jaar al in werking treden maar die datum werd uitgesteld(opent in nieuw venster).

Het huidige Belgische wetboek werd goedgekeurd in 1867 en is grotendeels gebaseerd op de Franse Code pénal, die in 1810 werd ingevoerd door keizer Napoleon Bonaparte. Het wetboek is sindsdien honderden keren gewijzigd via losse wetten, maar is nu voor het eerst volledig herzien.

Het Nederlandse Wetboek van Strafwet(opent in nieuw venster) werd in 1886 ingevoerd en in tegenstelling tot België is deze niet afgeleid van de Code pénal. Het Franse wetboek gold wel in Nederland gedurende de Franse Tijd, daarna bleef het wel met aanpassingen de basis voor het strafrecht. In 1870 werd door de regering de opdracht gegeven voor het schrijven van een eigen Nederlands wetboek.