Historische maanvlucht van start: ‘Heftiger nu er mensen aan boord zijn’

• Ivo Landman

  redacteur Online

Generatieslang werd NASA bestookt met die ene vraag: wanneer gaan we terug naar de maan? Vanavond is het zo ver, als er niets tegenzit: na 54 jaar treedt de bemanning van Artemis II in de voetsporen van de Apollo-astronauten. In tien dagen tijd maken de vier ruimtevaarders een trip om de maan.

André Kuipers gaat zeker kijken naar de livestream van de lancering, die ook is te volgen via nos.nl. De Nederlandse astronaut heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij ook best naar de maan zou willen, ook al is de reis bepaald niet zonder risico’s.

“De ruimte is vol gevaren. Je hebt te maken met een enorme hoeveelheid explosieven in zo’n raket. Het gaat af en toe mis, zoals bij elke vorm van transport: technische fouten, menselijke fouten. Dat geldt ook voor de ruimtevaart. Ook de terugkeer in de dampkring is een gevaarlijk moment, dat is het al vanuit een baan om de aarde. Als je terugkomt van de maan heb je een hogere snelheid. Dan krijg je nog meer G-krachten en wrijving.”

De afstand naar de maan, die varieert, is momenteel bijna 400.000 kilometer. Onderweg naar de maan kan er iets kapot gaan, zoals in 1970 gebeurde tijdens de vlucht van Apollo 13. Het kost dan dagen om terug te komen naar de aarde.

Het vluchtverloop van de Artemis II-missie:

En dan is er nog de kosmische straling. Buiten het magnetisch veld van de aarde zijn de maanreizigers minder goed beschermd tegen de schadelijke straling van de zon. Vooral zonnestormen zijn gevaarlijk in de ruimte, ondervond Kuipers al in een baan om de aarde.

“Met mijn ogen dicht zag ik soms een lichtstreep of een flits en je zag het ook aan de camera’s. Je hebt heel snel pixelschade. We hebben middenin de nacht een alarm gehad toen bij een stralingsincident de elektronica van een deel van de zonnepanelen was uitgeschakeld. Dan heb je ineens een kwart minder energie. Straling is echt een issue en als je naar de maan gaat nog veel meer.”

Een groep wetenschappers heeft NASA zelfs gewaarschuwd de vlucht van Artemis II uit te stellen vanwege de hoge zonneactiviteit dit jaar. Dat gebeurt niet, maar NASA zal de zonneactiviteit tijdens de missie wel continu meten en de astronauten zo nodig waarschuwen. Dan kunnen ze het deel van hun capsule dat geraakt wordt extra afschermen met materialen aan boord.

Een ander risico is het hitteschild. Dat bleek bij de testvlucht in 2022 zonder crew aan boord flink beschadigd na terugkeer. De Orion- capsule voor Artemis II heeft zo’n zelfde schild. “Dat zat er al op”, weet Philippe Schoonejans, zelf lange tijd betrokken bij het Artemis-project vanuit de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

“NASA oordeelde na 2 jaar testen dat het schild toch veilig genoeg is. Er is wel voor gekozen de atmosfeer met een iets andere hoek binnen te komen om het minder te belasten, maar de temperatuur loopt nog steeds op tot 2700 graden. Het is allemaal goed doorgerekend, maar het blijft spannend.”

De vier crewleden, drie Amerikanen en een Canadees, hebben jarenlang getraind voor de missie. De meesten hebben ervaring met lange ruimtemissies en zijn voorbereid op alle scenario’s. Kuipers kent een van hen, de Amerikaan Victor Glover. “We waren een paar keer samen op internationale ruimtevaartbijeenkomsten en hij was ook bij ons astronautencongres in Nederland. Enthousiaste vent, hij genoot onder andere van een rondvaart door de grachten.”

Die wereldse zaken heeft de bemanning nu ver achter zich gelaten. Sinds 18 maart zit Glover met Christina Koch, Jeremy Hansen en commandant Reid Wiseman in quarantaine om geen ziektes op te lopen vlak voor vertrek. “Je laat dan alles van je afvallen”, zegt Kuipers.

“Je gaat je steeds meer focussen op de taak. Er wordt voor gezorgd dat je mentaal niet meer te veel wordt afgeleid, je komt in een steeds kleiner wereldje terecht en dat is wel prettig, want je kan helemaal gestrest raken door allerlei mensen die nog iets van je willen. Daar is die quarantaine ook voor.”

De lancering van Artemis II is voor komende nacht gepland om 00.24 uur Nederlandse tijd en het is de moeite waard om ervoor op te blijven, vindt Kuipers. “Het is eenzelfde lancering als die van de raket voor de Artemis I-missie in 2022, alleen zitten er nu mensen in en dat maakt het anders. Zeker als er mensen inzitten die je kent, dan is het toch heftiger.”

Na 54 jaar treedt de crew van Artemis II in de voetsporen van de Apollo-astronauten. Zij waren de eerste mensen op de maan. Bekijk hier een terugblik op de race naar de maan: