Hoe minister Ben-Gvir premier Netanyahu steeds verder naar rechts trekt

• David Poort

  correspondent Midden-Oosten

• 

  Lennard Swolfs

  correspondent Israël en Palestijnse Gebieden

De extreemrechtse Israëlische minister Itamar Ben-Gvir heeft opnieuw ophef veroorzaakt met uitspraken over Palestijnen. In een podcast zei hij afgelopen weekend dat Israël iedere nacht tientallen gerichte liquidaties zou moeten uitvoeren in Gaza, ook als de doelwitten geen directe dreiging vormen.

“Ik vind dat we iedere nacht gerichte aanvallen in Gaza moeten uitvoeren en er dertig, veertig moeten uitschakelen”, zei Ben-Gvir. “Er zijn daar mensen die het leven niet waard zijn. Ze zouden niet moeten leven. Het zijn niet eens mensen.”

Ook pleitte hij opnieuw voor het verdrijven van Palestijnen uit Gaza. De uitspraken deed hij in de podcast van Rom Braslavski, die als beveiliger van het Nova-festival op 7 oktober 2023 werd ontvoerd en twee jaar door de Islamitische Jihad werd vastgehouden in Gaza.

“Dit is afschuwelijk. Het komt bijna neer op verklaren dat je oorlogsmisdaden wil plegen”, zegt Yossi Mekelberg van de Britse denktank Chatham House tegen de NOS. “Dit zou ronduit veroordeeld moeten worden.”

Op straat in Israël zijn de reacties verdeeld. Een vrouw in Tel Aviv zegt dat ze de kwestie niet eens heeft meegekregen. “Als hij dat heeft gezegd, is hij gek. We weten allemaal dat Ben-Gvir gestoord is, dus besteed geen aandacht aan hem.” Volgens haar wordt Ben-Gvir in het buitenland belangrijker gemaakt dan hij in Israël is. “Hij is geen belangrijke figuur in ons leven.”

Een andere Israëliër reageert juist met ongeloof. “Ik geloof niet dat hij dit heeft gezegd. Misschien is het wel gemanipuleerd door AI!” Volgens haar richt Israël zich alleen op terroristen en verdedigt het zich na de aanvallen van 7 oktober.

Dat Ben-Gvir er voor sommige Israëliërs nauwelijks toe doet, staat in schril contrast met zijn politieke macht. Hij komt uit de beweging rond de radicale rabbijn Meir David Kahane, de stichter van de Kach-beweging die in Israël is aangemerkt als een terroristische organisatie. Kach pleitte onder meer voor het verdrijven van Arabieren. Als jonge activist en kolonist kwam Ben-Gvir geregeld in aanraking met justitie. In 2007 werd hij veroordeeld voor het aanzetten tot racisme en steun aan een terroristische organisatie.

Lang stond hij daarmee aan de uiterste rand van de Israëlische politiek. Dat veranderde na de verkiezingen van 2022. Premier Netanyahu had voor een meerderheid de steun nodig van religieuze en uiterst rechtse partijen. Ben-Gvir werd minister van Nationale Veiligheid, verantwoordelijk voor onder meer politie en het gevangeniswezen.

Over het leger gaat hij niet en hij kan dus niet zelf opdracht geven tot aanvallen in Gaza. Maar politiek kan Netanyahu moeilijk om hem heen.

Dat bleek begin 2025. Toen Netanyahu akkoord ging met een bestand met Hamas en de vrijlating van de gijzelaars, stapte Ben-Gvir uit de regering. Twee maanden later keerde hij terug, nadat Israël de grootschalige aanvallen op Gaza had hervat.

Volgens Mekelberg van de Britse denktank zal Netanyahu ook na de verkiezingen van eind oktober niet aarzelen opnieuw met Ben-Gvir in zee te gaan om premier te blijven. “Netanyahu is aan niemand toegewijd behalve aan zichzelf”, zegt hij. “Als hij de stem van Ben-Gvir nodig heeft om een coalitie te vormen, of te voorkomen dat de oppositie dat doet, zal hij zich niet inhouden.”

Ben-Gvir gebruikt zijn positie om Netanyahu vanaf rechts onder druk te zetten. Hij verzet zich tegen concessies aan Hamas, wil Israëlische nederzettingen in Gaza en pleit voor het verdrijven van Palestijnen. Ook zet hij zich in voor strengere omstandigheden voor Palestijnse gevangenen en heeft hij de doodstraf voor Palestijnen weten door te voeren.

In de podcast vroeg Braslavski of hij zelf de terroristen zou mogen ophangen die hem gekidnapt hadden. Ben-Gvir zei dat hij zich daarvoor zou inzetten. De executies noemde hij “een van mijn grootste dromen”.

Netanyahu zit niet volledig in de houdgreep bij Ben-Gvir. Hij heeft zijn minister eerder genegeerd bij onderhandelingen over bestanden en gijzelaars. Maar Netanyahu’s afhankelijkheid van uiterst rechts geeft Ben-Gvir wel macht die verder reikt dan alleen zijn eigen ministerspost.

“Alles om verkiezingen te winnen. Niets is meer heilig”, zegt Mekelberg over de samenwerking, die volgens hem niet alleen moreel verwerpelijk is maar ook schadelijk voor Israël zelf. “Dat dit soort vragen over Ben-Gvir helemaal in Nederland wordt gesteld, laat zien hoe schadelijk dit is voor Israëls internationale positie.”

Wat na oktober gebeurt, durft hij niet te voorspellen. Gaza, Libanon, Iran, Syrië en de Westelijke Jordaanoever zijn allemaal potentiële brandhaarden. Een nieuwe escalatie kan ook Netanyahu politiek in de kaart spelen.

“In de Israëlische politiek is alles mogelijk”, zegt Mekelberg. “Het zou heel onverstandig zijn om te voorspellen hoe dit er over drie maanden uitziet.”