Indiase Kakkerlakken-beweging houdt in New Delhi eerste grote offline protest

• Devi Boerema

  correspondent Zuid-Azië

In India heeft de leider van de piepjonge en razendpopulaire Kakkerlakken-beweging voor het eerst een protest aangevoerd tegen de regering. Oprichter Abhijeet Dipke (30) kwam vanochtend vanuit de Verenigde Staten aan in de hoofdstad New Delhi. Hij voegde zich meteen bij de betogende menigte. “Kakkerlakken zijn niet bang en ze gaan ook niet dood”, riep hij aanhangers toe.

Aanhangers van de beweging, die tot vandaag vooral online actief was, demonstreren tegen de corruptie in India. Aanleiding is een grote fraudezaak rond het toelatingsexamen voor medische opleidingen. De beweging stelde daarom een ultimatum voor het vertrek van de minister van Onderwijs. Die heeft dat laten passeren. Inmiddels zijn nieuwe protesten aangekondigd.

Met dit eerste grote protest wil de Kakkerlakken-beweging vooral laten zien dat ze de aantallen hebben om serieuze druk uit te oefenen op de Indiase regering. In enkele dagen trok de beweging op Instagram zo’n 22 miljoen volgers.

Sarthak Bagchi promoveert aan de Universiteit Leiden op Indiase politiek en noemt de Kakkerlakken nu meer een online fenomeen dan een beweging. “Maar het is ze in ieder geval al gelukt om een persconferentie te geven in de aanloop naar dit protest. Dat is iets wat de premier van dit land nog nooit heeft gedaan.”

Abhijeet Dipke was er vooraf zeker van dat hij opgepakt zou worden zodra hij voet op Indiase grond zou zetten. Dat gebeurde niet. Hij werd wel opgewacht, maar kreeg van agenten in burgerkleding te horen dat hij zijn protest in het centrum van New Delhi kon doorgaan. Met in de hand een biografie van Bhimrao Ambedkar, de ontwerper van Indiase grondwet, stapte hij vervolgens het vliegveld uit.

Online heeft Dipke nu met zijn satirische beweging meer dan twee keer zoveel volgers als regeringspartij BJP. Bij de Indiase regering leidt de populariteit tot onrust. Platform X is gesommeerd het profiel van de beweging te blokkeren. Die zou een bedreiging zijn voor de nationale veiligheid.

“Ze begrijpen de kracht die studentenprotesten kunnen hebben als ze echte klachten die onder de bevolking leven vertegenwoordigen”, zegt Bagchi.

Rond het protest van vandaag was de sfeer gespannen. Dipke wil laten zien dat zijn online satire sterk genoeg is om mensen te motiveren fysiek de straat op te gaan. De Indiase overheid daarentegen wil voorkomen dat de vonk die online begonnen is niet uitgroeit tot een vurige Gen-Z beweging, zoals in buurlanden Bangladesh en Nepal. Daar leidden protesten uiteindelijk tot de val van de regering.

Dipke studeert aan een universiteit in Boston en werkte eerder als communicatiestrateeg voor de Aam Aadmi Partij. Die komt ook voort uit een anti-corruptiebeweging en groeide uit tot een politiek alternatief voor traditionele partijen. Hij weet dus hoe je jongeren online mobiliseert, maar de impact die hij met één bericht heeft gehad, kon hij ook niet voorspellen.

Vanuit Boston reageerde Dipke halverwege mei met een bericht op sociale media op een uitspraak van het Indiase hooggerechtshof. Daarin noemde de rechter jongeren zonder opleiding of baan die zich bezighouden met activisme of journalistiek kakkerlakken en parasieten.

“Het is zorgelijk dat een rechter op deze manier Indiase burgers ontmenselijkt met deze taal waarvan we historisch weten dat het veel schade kan aanrichten”, zegt Bagchi.

Dipke draaide in zijn bericht de negatieve lading ervan om en vroeg zich af wat er gebeurt als de kakkerlakken samenkomen. Zo ontstond de satirische Cockroach Janta Party. De toevoeging Janta Party, of JP (Volkspartij), is een knipoog naar de regerende BJP. De satirische beweging speelt zo in op de onvrede die er onder jongeren leeft over het gebrek aan banen en opleidingsplekken in India.

Een voorbeeld daarvan is de toelatingstest voor medische opleidingen. Omdat er maar enkele duizenden plekken beschikbaar zijn, hangt voor de ruim twee miljoen studenten heel veel af van deze test, waarvoor ze soms maanden dag en nacht leren. Maar dit jaar werd de uitslag nietig verklaard omdat er gefraudeerd zou zijn. Bij enkele studenten kwam de klap dat hun harde werk voor niets is geweest zo hard aan, dat ze kozen voor zelfdoding.

De Kakkerlakken-beweging vraagt daarom om het vertrek van minister van Onderwijs. Het lijkt vooralsnog de meest haalbare van de punten die de beweging tot nu toe geformuleerd heeft. Want voor grote aanpassingen in de Indiase media, of nieuwe wetgeving rondom banen van oud-rechters, heeft deze beweging nog niet genoeg politieke druk. Als het protest van vandaag uitgroeit tot een echte beweging, kan dat wel veranderen.