Inspectie waarschuwt: pfas in pesticiden is groeiend gevaar voor drinkwater

• Tobias van der Valk

  redacteur

Pfas in pesticiden vormen een groeiend gevaar voor drinkwater in Nederland. Daarvoor waarschuwt de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport (ILT) in een rapport dat naar de Tweede Kamer is gestuurd. De stoffen breken niet of nauwelijks af en kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid.

De inspectie berekende dat er jaarlijks zo’n 21.000 kilo van de pfas trifluorazijnzuur, of TFA, via pesticiden in het water terechtkomt. Daarmee is het een van de belangrijkste bronnen van pfas-vervuiling in Nederland. Ter vergelijking: de industrie stoot volgens de ILT jaarlijks zo’n 2.000 kilo uit.

Pfas-houdende pesticiden worden onder andere gebruikt in de aardappelteelt, waar boeren veel last hebben van de aardappelziekte. Via water en lucht verspreiden ze zich naar de omgeving.

“Het gebruik van deze pesticiden is bijna verdubbeld sinds 2022”, zegt Edwin van Houten, directeur Toezicht en Handhaving bij de ILT. In 2022 ging het om 250.000 kilo, in 2024 was dat 465.000 kilo. Een deel daarvan breekt af tot het schadelijke TFA. “Wij vinden 21.000 kilo TFA echt een enorme hoeveelheid.”

Een deel van die TFA komt terecht in bronnen waar ook drinkwater uit gewonnen wordt. “Dit vormt een groot risico voor de toekomst van ons drinkwater”, stelt Van Houten.

Volgens de inspectie is vanuit het oogpunt van drinkwaterbescherming en gezondheid een hardere aanpak van pfas-houdende pesticiden daarom nodig. Van Houten: “Het is heel belangrijk dat het toelatingssysteem voor pesticiden wordt aangescherpt. Minimaliseren van de hoeveelheid pfas is echt essentieel.”

De ILT is niet de eerste instantie die aan de bel trekt over pfas in pesticiden. In april van dit jaar kondigde het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen (Ctgb) al aan een verbod op pfas-houdende bestrijdingsmiddelen te onderzoeken. Naar verwachting komt het college in april volgend jaar met een oordeel.

Ook waarschuwde het Europees Agentschap ECHA dit jaar dat TFA gevaarlijker is dan werd gedacht. Zo zou het mogelijk schadelijk zijn voor het ongeboren kind en een negatief effect hebben op de voortplanting.

Van Houten vindt het belangrijk om ook als inspectie een signaal af te geven. “Het zit al in oppervlaktewater en ondiepe grondwaterlagen en we zien dat het ook in diepere grondwaterlagen terechtkomt, waar drinkwater uit gewonnen wordt.”

Als er niets gebeurt, verwacht de inspectie dat binnen 20 jaar TFA-waardes in het diepe grondwater boven de RIVM-advieswaarden uitkomen. “Het kost enorme bedragen om dat er weer uit te filteren. Dan draait de belastingbetaler op voor de schade”, zegt Van Houten.

Mede vanwege de zorgen over pfas-houdende bestrijdingsmiddelen deed de Wageningen Universiteit in opdracht van het ministerie van Landbouw deze zomer onderzoek naar mogelijke alternatieven(opent in nieuw venster). De onderzoekers stellen dat meer onderzoek nodig is, maar waarschuwen wel dat voor niet alle middelen al betrouwbare alternatieven zijn.

“Je moet echt per actieve stof en gewas bekijken of er alternatieven zijn”, zegt Bert Evenhuis van de Universiteit Wageningen. Volgens Evenhuis is het op dit moment vooral lastig om middelen te vervangen die schimmels bestrijden, met name in de teelt van aardappels en suikerbieten. “Dit verbieden zal dus wel consequenties hebben.”

Voor middelen die onkruid en plagen bestrijden, is hij optimistischer. “Daar zou het waarschijnlijk wel kunnen.”