Inwoners Epe balen van datalek, maar relativeren ook: ‘Alles lag toch al op straat’

• Onno Beukers

  verslaggever Binnenland

• Francien Yntema

  redacteur Binnenland

Het klinkt zo alarmerend: een datalek bij de gemeente Epe waarbij de gegevens van vrijwel alle inwoners werden buitgemaakt. Maar als je rondvraagt in de Gelderse plaats reageren de gedupeerden opvallend nuchter. “Na de Odido-hack lagen ze ook al op straat, dit kan er ook nog wel bij.”

De datadiefstal in Epe kwam op 12 maart aan het licht. Vanaf toen is er gekeken wat de schade is, en die blijkt omvangrijker dan aanvankelijk werd gedacht. Cybercriminelen hadden toegang tot meer dan een half miljoen documenten. Het gaat om basisgegevens zoals namen, adressen, woonplaatsen en geboortedata, maar ook om alle burgerservicenummers (BSN).

Van een deel van de inwoners zijn ook aanvullende gegevens gestolen, zoals bankrekeningnummers, volledige kopieën van identiteitsbewijzen en contactgegevens.

In Epe wordt tegenover het gemeentehuis de kermis opgebouwd voor Koningsdag. Onder de inwoners die erbij staan te kijken heerst een mix van berusting en irritatie. Op de vraag of mensen zich zorgen maken, klinkt vaak een nuchter antwoord. “Nee hoor”, zegt een voorbijganger. “We hebben Odido gehad, we hebben weet ik veel wat allemaal gehad. Volgens mij ligt alles toch al op straat.”

Het feit dat er eerder gegevens zijn buitgemaakt, is voor cyberveiligheidsexpert Inge Bryan juist géén geruststelling. “Hoe meer criminelen van je weten, hoe groter de kans op oplichting. Criminelen maken combinaties van datasets. Ze vegen gegevens bij elkaar en maken daar met behulp van AI profielen van. Zo kunnen ze steeds gerichtere phishingmails maken en neemt de kans toe dat je erin trapt.”

De diefstal van data bij de lokale overheid is voor anderen ook een principekwestie. “Privégegevens moeten privégegevens blijven,” zegt een bezorgde inwoner die net boodschappen heeft gedaan. “Je bent voor alles afhankelijk van de gemeente: voor je paspoort, je rijbewijs, je uittreksels. Je móét daar wel heen. Dan mag je verwachten dat ze er goed mee omgaan.”

Daar sluit cybersecurityexpert Eward Driehuis zich bij aan. “Je kunt er vergif op innemen dat dit desastreuze gevolgen zal hebben”, reageert hij. Volgens Driehuis is het stelen van een kopie van een identiteitsbewijs het ergste dat kan gebeuren.

“De gevolgen voor mensen van wie een ID-kopie is buitgemaakt, zijn veel groter dan bij de Odido-hack”, legt Driehuis uit. “De Odido-hackers hebben bij wijze van spreken een foto van je gezicht in handen. Hier hebben de hackers je hele vingerafdruk te pakken.”

Met een vervalst paspoort kunnen criminelen volgens Driehuis simkaarten overnemen, beveiligingscodes onderscheppen en realistische nepboetes versturen. “De gemeente ontkomt er bijna niet aan om voorlichting te geven aan burgers.”

In Epe is vrijwel iedereen slachtoffer van de datadiefstal, ook burgemeester Tom Horn. Zijn gemeente telt ruim 32.000 inwoners. “Zeer betreurenswaardig”, noemt hij het. “Ik snap heel goed dat mensen zich zorgen maken over wat er met hun informatie gebeurt en of ze benadeeld worden.”

De burgemeester benadrukt dat de gemeente geen lijsten met e-mailadressen of telefoonnummers beheert, wat de kans op directe, grootschalige phishing via die kanalen verkleint. De digitale beveiliging is volgens hem inmiddels opgeschroefd naar wat deskundigen het hoogste niveau noemen. “Al blijft het een ratrace tussen criminelen en beveiligers, zodra wij de lat hoger leggen, verzinnen zij weer iets nieuws.”

Cyberveiligheidsexpert Bryan raadt inwoners van Epe aan hun gezonde verstand te gebruiken. “Als je een onverwacht bericht in de mail, per post of op je telefoon ontvangt met een betaalverzoek of linkjes erin, moeten er alarmbellen afgaan. Gedachten als ‘Dit is gek’ of ‘Hee, er wordt druk op mij uitgeoefend’ zijn rode vlaggen.”

De grootste zorg ligt bij een specifieke groep van ongeveer duizend inwoners van wie volledige kopieën van identiteitsbewijzen zijn gestolen. Zij mogen op kosten van de gemeente een nieuw identiteitsbewijs aanvragen. Burgemeester Horn belooft deze groep dat ze komende week een brief kunnen verwachten.

Terwijl de kermis wordt opgebouwd, kijkt een oudere dame naar de zon. “Je kunt er toch niks meer aan veranderen. Morgen komt de zon gewoon weer op en gaan we weer door. Ik wacht de brief wel af.”