Irak raakt steeds sneller de oorlog ingezogen

• Robert Chesal

  redacteur Buitenland

Terwijl de oorlog woedt in Iran, verslechtert de situatie in buurland Irak snel. Op steeds meer plekken vallen Amerikaanse strijdkrachten en pro-Iraanse milities elkaar aan. Ook Iran bestookt doelen in het land.

De regering in Bagdad probeert haar relaties met zowel Iran als de VS intact te houden. Een lastige spagaat. Vooral de verhoudingen met de VS staan onder druk.

“Voor de pro-Iraanse milities in Irak is dit conflict existentieel,” zegt Lahib Higel, Irak-deskundige bij International Crisis Group, een denktank in Brussel. “Ze geven nu alles om het regime in Teheran te verdedigen, maar ook om zelf te overleven”.

De gevechten in Irak begonnen op 28 februari, dezelfde dag dat Israël en de VS hun offensief begonnen tegen Iran. Bij een – vermoedelijk Amerikaanse – raketaanval op een basis van de pro-Iraanse militie Kata’ib Hezbollah, ten zuiden van Bagdad, werden zeker twee mensen gedood. De militie begon snel met vergeldingsaanvallen.

Begin maart raakte Noord-Irak betrokken toen Iran een Koerdische militie aanviel. De Koerden zouden met de Amerikanen hebben afgesproken de grens over te steken om Iran te destabiliseren. Sindsdien worden Koerdische doelen voortdurend bestookt. Ook het Amerikaanse consulaat in Erbil vielen ze aan.

Vorige week kwam het zuiden aan de beurt, met een Iraanse onderwaterdrone-aanval op twee olietankers. In de zuidelijke provincie Basra vielen pro-Iraanse milities wooncomplexen aan van werknemers van Amerikaanse oliemaatschappijen.

“Dit is een ongekende escalatie tussen de Amerikanen en de pro-Iraanse milities,” zegt Irak-kenner Higel. “Tijdens vorige conflicten, zoals in Gaza, raakten ze ook slaags. Maar toen had noch Washington, noch Teheran zin in escalatie. Ze floten hun strijders terug. Nu laten ze zich niet meer tegenhouden en is het een open oorlog”.

“De Amerikanen breiden hun doelen ook uit,” zegt Higel. “Eerst joegen ze niet op militieleiders, nu wel. Alles komt in een stroomversnelling”.

Inmiddels loopt het ook uit de hand in Bagad, waar dagelijks doelen worden getroffen. Bij een raketaanval op een gebouw van een pro-Iraanse groepering vielen zeker vier doden. De Amerikaanse ambassade is meermalen aangevallen met drones. Na een directe treffer op een helipad binnen de ambassade-compound in Bagdad dit weekend, riep de ambassade alle Amerikaanse staatsburgers op Irak onmiddellijk te verlaten.

De doelwitten worden ook diverser. Ook Franse en Italiaanse bases moeten het ontgelden. Na de dood van een Franse militair bij een militie-aanval werden de Nederlandse militairen die op uitzending waren in Erbil weggehaald.

“De pro-Iraanse milities zijn bereid heel ver te gaan. De intensiteit van hun aanvallen en het feit dat ze in Bagdad de confrontatie zoeken, zegt veel”, zegt Higel.

Washington zet de Iraakse premier Al-Sudani onder druk op te treden tegen de milities. Vorige week zorgde Al-Sudani voor opschudding door de nieuwe opperste leider van Iran, Mojtaba Khamenei, te feliciteren met zijn benoeming. De Iraakse premier leunt sterk op de pro-Iraanse, sjiitische groeperingen, maar de Amerikanen eisen dat hij de belangen van de VS beschermt.

De Iraakse regering lijkt verlamd door de situatie. Door de aanvallen op olietankers en de olie-infrastructuur is de belangrijkste inkomensbron nagenoeg opgedroogd. Ondanks alle Amerikaanse druk lijkt het onwaarschijnlijk dat Bagdad zal optreden tegen de pro-Iraanse milities, zegt analist Higel.

“De sjiitische partijen in Bagdad zijn misschien niet blij met de acties van sjiitische milities, maar die milities hebben veel kaarten in handen. Ze zijn zwaar bewapend en kunnen de regering ondermijnen. En de invloed van Iran is niet alleen sterk onder sjiieten. Iran heeft ook invloed onder de soennieten en de Koerden”.

Higel denkt dat de escalatie in Irak in het voordeel werkt van Iran. “De etnische, religieuze en politieke groeperingen in Irak zijn zo met elkaar verstrengeld, dat de Amerikanen slachtoffers beginnen te maken onder mensen die niets met Iran te maken hebben. Die mensen gaan zich tegen de Amerikanen keren”.