Iran krijgt steeds meer grip op Straat van Hormuz, levensader van de wereldeconomie

• Robert Chesal

  redacteur Buitenland

Ondanks de Amerikaanse en Israëlische luchtoorlog tegen Iran houdt Teheran de Straat van Hormuz in een wurggreep. Een groot deel van de wereldolietoevoer moet door de nauwe zeestraat.

Vandaag zei Mojtaba Khamenei in zijn eerste schriftelijke verklaring als nieuwe opperste leider dat Iran de afsluiting van de zeestraat moet handhaven.

Voorlopig kan Iran ervoor zorgen dat de olieprijzen hoog blijven als drukmiddel tegen de VS en Israël, en tegelijk een deel van zijn eigen olie naar China verschepen.

Afgelopen nacht sloeg een projectiel van de Iraanse Revolutionaire Garde in op een Thais containerschip voor de kust van Dubai, waardoor het schip in brand vloog. In een verklaring zei de Iraanse elitekorps dat de bemanning van het schip hun orders niet had opgevolgd.

Vannacht zijn ook twee schepen in vlammen opgegaan in de haven van Basra, Irak, nadat zij waren aangevallen met onderwaterdrones. Iran eiste ook daarvoor de verantwoordelijkheid op. Ten minste veertien schepen zijn aangevallen in het gebied sinds het begin van de oorlog.

De Amerikaanse president Trump en oorlogsminister Hegseth spreken van overweldigende successen tegen de Iraanse strijdkrachten. Maar alle grote woorden ten spijt, slaagt Iran erin om de Straat van Hormuz praktisch onbevaarbaar te houden.

“Dat verbaast me”, zegt Michiel Hijmans, commandeur Koninklijke Marine b.d., nu werkzaam bij denktank Clingendael. “De Iraanse marine is hard aangevallen. Maar ze zijn nog steeds in staat om tankers aan te vallen en in brand te steken.”

Iran kan ook angst zaaien door mijnen te leggen, zegt Hijmans. Zelfs zonder de mijnleggers die volgens de Amerikanen allemaal uitgeschakeld zijn. “Iran heeft veel kleine bootjes die mijnen kunnen leggen. Zelfs vanaf sleepboten kun je mijnen overboord gooien. Alleen al de dreiging dat er mijnen zijn gelegd is genoeg om de Straat van Hormuz af te sluiten. En het opsporen van die mijnen is niet eenvoudig.”

Tegelijkertijd laat Iran de schepen van bondgenoten wel door de Straat van Hormuz varen en zijn 11,7 miljoen vaten olie uit de Perzische Golf verscheept sinds het begin van de oorlog. Die olie is bestemd voor China, zegt een olietanker-tracker tegen de Amerikaanse nieuwszender CNBC.

Volgens maritieme analisten zijn meerdere tankers de afgelopen dagen door de Straat van Hormuz gevaren richting China, kennelijk met goedkeuring van Iran.

Het lijkt erop dat Iran de olieprijzen hoog kan houden, ook als tientallen landen olie vrij blijven maken uit hun strategische reserves. Dat zegt ook Lucia van Geuns, energiedeskundige verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies. “Wat Iran doet is het aanvallen en kapotmaken van infrastructuur die belangrijk is voor de olie-export. Dat maakt de markt erg nerveus.”

Dat probleem is niet meer alleen voor de korte termijn, zegt Van Geuns. “Het krijgt een structureel karakter, want alle schade moet gerepareerd worden. Ook als de Straat van Hormuz weer bevaarbaar is, komt de olie-export niet gelijk weer op gang, want dan zijn raffinaderijen en gas- en olieputten nog kapot.”

Terwijl Iran de olietankers en infrastructuur van de Golfstaten aanvalt, blijven de Amerikanen en Israëliërs van de Iraanse olie-industrie af. Israël viel dagen geleden twee Iraanse raffinaderijen en twee olieopslagtanks vlak bij Teheran aan, maar is daarna teruggefloten door de Amerikanen, schrijft The Wall Street Journal.

Er wordt druk gespeculeerd dat de VS het hart van de Iraanse olie-industrie, Kharg-eiland in de Perzische Golf, zou kunnen aanvallen of bezetten. In reactie daarop waarschuwt de Iraanse parlementsvoorzitter voor aanvallen op de Iraanse eilanden.

Waarnemers denken niet dat de Amerikanen Kharg-eiland zullen bezetten, want Washington wil geen grondtroepen inzetten. De VS zou relatief eenvoudig de kostbare installaties op het eiland kunnen uitschakelen met een luchtaanval, maar ook dat doen ze niet, vermoedelijk omdat dat een naoorlogse doorstart van de Iraanse olie-industrie ernstig zou bemoeilijken.

De G7-landen bespreken plannen om met marineschepen olietankers door de Straat van Hormuz te begeleiden. De Amerikaanse energieminister Wright speculeert dat tegen eind maart de Amerikaanse marine tankers zal gaan escorteren.

Eerder deze week reageerde de Iraanse minister Ghalibaf spottend op de aankondiging van Wright op X dat de Amerikanen een tanker al succesvol via de zeestraat hadden begeleid. “Passeerde een tanker geëscorteerd door de Amerikanen de Straat van Hormuz?”, vroeg de Iraanse bewindsman. “Misschien op de PlayStation.”

Later bleek de uitspraak van de Amerikaan niet te kloppen. Hij verwijderde het bericht en gaf een medewerker de schuld.