Iraniërs hebben al wekenlang beperkt zicht op de oorlog in eigen land

• Eliane Lamper

  redacteur Buitenland

Door de aanhoudende internetblokkade hebben tientallen miljoenen Iraniërs beperkt zicht op wat de oorlog in hun eigen land aanricht. Bijna vijf weken geleden sloot het regime het internet af. Dat gebeurde een paar uur nadat de eerste Amerikaanse en Israëlische raketten Iran hadden geraakt, blijkt uit data van internetwaakhond NetBlocks.

Inwoners kunnen al die tijd al moeilijk gesprekken voeren met familie en vrienden in Iran en het buitenland. Telefoonlijnen zijn wel beschikbaar, maar veel Iraniërs vrezen dat ze worden afgeluisterd en vertellen liever niet hoe ze over de situatie denken. Sommige mensen weten wel verbinding te leggen via Starlink of een VPN.

“We leven nu al weken onder bombardementen en constante angst en intimidatie”, vertelt een 42-jarige muziekdocent uit Teheran aan de NOS. “Doordat het internet eruit ligt, is communiceren heel lastig en zitten we nog meer in onzekerheid”, zegt ze. “Mijn VPN kost nu bijna tien keer zo veel als normaal.” Een verbinding is vaak alleen weggelegd voor Iraniërs met een goed inkomen.

Via Telegram-kanalen delen inwoners die wel internet hebben met elkaar waar explosies te horen zijn, waar de elektriciteit is uitgevallen en hoe groot de schade is. “Die informatie deel ik weer via sms met anderen”, vertelt een 47-jarige notarieel medewerker uit Teheran. Zo hoopt hij dat zijn vrienden en familie veilig blijven. Door de Amerikaans-Israëlische aanvallen zijn zeker 1598 burgers gedood.

Beelden en informatie delen is niet zonder gevaar. Leden van de Revolutionaire Garde controleren op straat geregeld telefoons van voorbijgangers. Sinds het begin van de oorlog zijn zeker duizend mensen gearresteerd op verdenking van online activiteiten. Ze zouden gefilmd hebben op verboden locaties, zich online kritisch hebben uitgelaten of hebben “samengewerkt met de vijand”.

Vertegenwoordigers van het regime daarentegen hebben wel volledige toegang. President Pezeshkian plaatst geregeld berichten op X en buitenlandminister Araghchi is al wekenlang te zien in interviews met internationale media. Een journalist van CBS vroeg de minister naar de blokkade, waarop Araghchi via Zoom zei dat hij “de stem van de Iraniërs” vertegenwoordigt.

Veel Iraniërs hebben op hun telefoon nu alleen toegang tot het nationale intranet, waar ze berichtenapps kunnen gebruiken en nieuws van de staatsmedia kunnen volgen. Daar klinkt net als op de staatstelevisie optimistisch dat de Revolutionaire Garde grote successen boekt met hun aanvallen op Israël en Amerikaanse doelen in de regio.

Volgens de staatsmedia ligt Tel Aviv inmiddels in de as en zijn honderden Amerikanen gedood door Iraanse raketten op hun militaire bases en ambassades. Soms zenden de journaals AI-gegenereerd beeld uit van aanvallen en schade om hun boodschap kracht bij te zetten. Nieuws dat belangrijke leiders zijn gedood wordt pas uren of dagen later uitgezonden.

Een geëmotioneerde presentator meldde het nieuws dat ayatollah Ali Khamenei was gedood:

Maar weinig Iraniërs nemen de propaganda van de staatstelevisie serieus. Naast sociale media, waar de meeste Iraniërs hun nieuws vandaan halen, heeft een groot deel van de bevolking een illegale satellietontvanger thuis. Daardoor kunnen ze uitzendingen van buitenlandse zenders zien, zoals BBC Persian en Iran International vanuit Londen. Die satellietontvangers worden vaak verstoord.

Intussen richt de blokkade ook economische schade aan. Veel mensen zijn afhankelijk van internet voor hun werk en dus voor hun inkomen. “De blokkade ontregelt het dagelijkse leven”, zegt de muziekdocent. Voor zover het lukt, blijft ze haar studenten, die deels ook in het buitenland wonen, online lesgeven. Maar nu gebeurt dat met het geluid van bombardementen op de achtergrond.

Door de blokkade is het land grotendeels in een isolement geraakt. “Zo probeert het regime een monopolie te houden op de informatie die naar buiten komt”, stelt Babak Rezaeedaryakenari, politicoloog en Iran-kenner aan de Universiteit Leiden. Hij doet onderzoek naar het gebruik van internet in autoritaire landen. “En het geeft aan de eigen bevolking de boodschap: wij hebben als staat de controle.”

Door het internet af te sluiten kan het regime voorkomen dat mensen zich online organiseren en opnieuw gaan demonstreren. Die wil om opnieuw de straat op te gaan in de hoop dat het politieke verandering brengt, is er nog steeds. “Ze zijn bang voor de eenheid die we als bevolking voelen”, zegt de muziekdocent uit Teheran. “Op deze manier repressie uitoefenen is hun handelsmerk.”