NOS Nieuws•
De nieuwe opperste leider van Iran moet “gehaat worden door de vijand”. Dat was een belangrijke eis van ayatollah Ali Khamenei, voordat hij anderhalve week geleden werd gedood bij een Amerikaans-Israëlische luchtaanval.
Met de benoeming voor zijn zoon Mojtaba Khamenei lijkt die wens te worden ingewilligd door de 88 leden van de zogeheten Raad van Experts. De 56-jarige Mojtaba is net als zijn vader een hardliner en moet niets weten van het Westen. Toenadering tot Israël, de Verenigde Staten en het Westen lijkt daarmee onwaarschijnlijk.
President Trump zei vorige week het niet te accepteren als de zoon van Ali Khamenei de macht zou overnemen. Samen met Israël dreigt Trump hem direct in het vizier te nemen. “Hij zal het niet lang volhouden.” De Amerikaanse president heeft altijd gezegd zelf invloed te willen uitoefenen op de keuze voor de nieuwe leider van Iran.
Keuze voor continuïteit
Met de benoeming voor Mojtaba Khamenei lijkt Iran in tijden van een grote crisis te kiezen voor continuïteit. Binnen het Iraanse regime was Mojtaba een invloedrijk figuur en altijd trouw aan de opvattingen van zijn vader. Mojtaba deed dit wel achter de schermen. De laatste jaren werd hij zelden in het openbaar gezien, ook sprak hij nooit in het openbaar, en hij gaf geen interviews. Zelfs veel Iraniërs weten weinig over hem.
De jonge Khamenei heeft nooit een officiële functie gehad binnen de Iraanse overheid. Daarnaast is hij nooit lid geweest van de een machtig orgaan zoals de Raad van Experts en is hij geen ayatollah, een hoge religieuze titel.
Hij was jarenlang docent theologie in de heilige stad Qom. Ook coördineerde hij militaire en inlichtingenoperaties voor zijn vader en staat hij bekend om zijn nauwe banden met het machtige Revolutionaire Garde. Vanwege die banden werd hij de afgelopen dagen al vaker genoemd als potentiële opvolger van zijn vader.
In deze tijden van oorlog is Mojtaba Khamenei niet alleen de religieuze en politieke leider van Iran, ook is hij nu opperbevelhebber van de Revolutionaire Garde. Toch is het de vraag hoe de Iraanse bevolking reageert op deze aanstelling.
Want deze gang van zaken riekt naar erfopvolging zoals onder de sjah gebeurde. De Islamitische Republiek bepaalde toen die verdreven werd in 1979 juist dat de opperste leider gekozen moet worden op basis van zijn religieuze status en bewezen leiderschap.
Mojtaba staat er ook om bekend (indirect) al meermaals grootschalige burgerprotesten te hebben neergeslagen. Hij werkte nauw samen met de Quds-strijdkrachten, een onderdeel van de Revolutionaire Garde dat verantwoordelijk is voor operaties in het buitenland, en de Basij, de paramilitaire groeperingen die onder de Revolutionaire Garde verantwoordelijk zijn voor de interne veiligheid.
Tijdens de grote protesten van 2022 voor vrouwenrechten sloeg de Basij-militie genadeloos hard toe. Ook worden de groeperingen verantwoordelijk gehouden voor het neerslaan van de protesten afgelopen januari, waarbij duizenden mensen werden gedood.
Eerder werd Mojtaba door tegenstanders beschuldigd van politieke inmenging bij de presidentsverkiezingen van 2005 en 2009. De verkiezingen van 2009, waarbij de populistische hardliner Mahmoud Ahmadinejad werd herkozen, leidden tot massale protesten in het hele land. Ook Mojtaba moest het daarbij ontgelden.
Geen diplomatieke oplossing
Mojtaba zag door de Amerikaans-Israëlische bombardementen niet alleen zijn vader gedood worden, ook zijn moeder, zijn vrouw en een zoon overleefden de aanvallen niet. Experts verwachten dan ook niet dat de nieuwe Khamenei voor een diplomatieke oplossing zal kiezen.
Het Witte Huis heeft nog niet officieel gereageerd op de aanstelling van de nieuwe opperste leider. Wel werd Trump eerder gevraagd wat een worstcasescenario zou zijn in Iran. Hij zei toen: “Ik denk dat het ergste scenario zou zijn dat we dit doen en dat er vervolgens iemand aan de macht komt die net zo slecht is als de vorige. Dat willen we niet.”
