Kabinet maakt extra geld vrij voor Knarrenhofjes, maar wachtlijst blijft lang

Het kabinet maakt meer geld vrij voor het realiseren van woningen voor ouderen die zelfstandig willen blijven wonen. Er is dit jaar 40 miljoen euro subsidie beschikbaar, bijna twee keer zoveel als vorig jaar.

De verhoging is goed nieuws voor de 70.000 ouderen die op de wachtlijst staan voor een woning in een Knarrenhof, een woonvorm waarbij ouderen een eigen woning hebben, maar elkaar ook een handje helpen of samen dingen ondernemen.

Er zijn momenteel vijftien van dit soort hofjes verspreid over Nederland, bij elkaar goed voor zo’n 500 woningen. Als alles volgens plan verloopt, komen er de komende jaren 3000 bij.

Op de open dag van Stichting Knarrenhof blijkt hoe groot de belangstelling is. “Ik ben vandaag helemaal vanuit Nunspeet naar Zutphen gereisd, omdat ik graag in een Knarrenhof wil wonen”, zegt Wijmie van der Veen.

“Nu woon ik nog alleen in een eengezinswoning, maar die wil ik best inruilen voor een woning in een Knarrenhofje.” Een appartementje waar ze alleen woont ziet ze niet zitten. “Dan woon je ergens driehoog, dat is niets voor mij en mijn hond. In een Knarrenhof help je elkaar, kijk je naar elkaar om.”

De beperkte doorstroom van ouderen is een belangrijk onderdeel van het woningtekort in Nederland. Veel senioren wonen in een huis dat niet meer bij hen past, bijvoorbeeld omdat de kinderen niet meer thuis wonen of ze niet meer kunnen traplopen.

Toch verruilen maar weinig ouderen hun eengezinswoning voor een kleinere, meer geschikte woning. Mede daardoor komen er onvoldoende woningen vrij voor starters en gezinnen.

“Ouderen wonen vaak al lang op dezelfde plek en zijn daardoor gehecht aan hun omgeving”, zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt aan de TU Delft. “Een kleine, dure seniorenwoning aan de andere kant van de stad is dan niet zo verleidelijk.” Dat betekent volgens Boelhouwer niet dat ouderen helemaal niet willen verhuizen, “maar je moet ze wel een interessant alternatief bieden”.

Een Knarrenhof wordt geregeld genoemd als oplossing, maar in de praktijk valt dat tegen, zegt voorzitter van Stichting Knarrenhof Peter Prak. “De vraag naar ons concept is vele malen groter dan het aantal locaties dat we kunnen bemachtigen.”

“Dat is zonde”, zegt Boelhouwer, “want de mogelijkheid om laagdrempelig buren te ontmoeten en elkaar hier en daar wat te ondersteunen kan ouderen ertoe brengen toch te verhuizen. In een Knarrenhof kunnen ze langer zelfstandig blijven wonen dan als ze ergens alleen wonen. En het verlaagt de druk op de gezondheidszorg, want mensen die minder eenzaam zijn gaan minder vaak naar de dokter.”

Dat de woonvorm nog niet op grote schaal van de grond komt, komt volgens hoogleraar Boelhouwer doordat de bouw vaak gepaard gaat met allerlei obstakels. “De initiatiefnemers zijn vaak particulieren, die met commerciële partijen moeten concurreren om dezelfde gemeentegrond. Dat verliezen ze geregeld, want de gemeente kiest meestal voor de partij die het meeste geld biedt.”

Als de grond wel wordt toegekend aan een Knarrenhof, kan er nog van alles tegen zitten. “Voorwaarde voor het krijgen van subsidie is bijvoorbeeld dat de bouwvergunning op tijd binnen is”, zegt Prak. “Die deadline wordt nu regelmatig niet gehaald door gemeentes.”

Ook is het ingewikkeld om de financiering rond te krijgen. Banken blijken niet altijd bereid om dit soort alternatieve woonvormen te financieren. In 2019 beloofde het toenmalige kabinet om te onderzoeken of de overheid garant kon staan voor dit soort initiatieven.

“In totaal heb ik nu zeven ministers op bezoek gehad, die allemaal het belang van dit soort woningen onderstrepen”, zegt Prak. “En er gebeurt ook wel iets, maar met het oog op de vergrijzing de komende 100 jaar too little too late.”

Prak noemt de verhoging van de subsidie “een goed begin”. Tegelijkertijd duurt het op deze manier nog altijd lang voordat iedereen op de wachtlijst kan verhuizen. Met 40 miljoen euro kunnen ongeveer 230 ontmoetingsruimtes worden gebouwd en circa 4000 woningen, rekent Prak voor. Lang niet genoeg voor de duizenden wachtenden.

Minister Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting erkent dat alleen subsidie niet voldoende is om aan de grote vraag te voldoen. “De bouw van het aantal ouderenwoningen blijft achter bij de gewenste aantallen. We gaan er alles aan doen om de problemen op te lossen. De subsidie is een eerste stap.”