Kabinetsplannen om ouderschapsverlof te versoberen ‘stap terug voor gendergelijkheid’

• Charlotte Boström

  redacteur Economie

De plannen van het nieuwe kabinet kunnen leiden tot meer genderongelijkheid. Dat zeggen onderzoekers tegen de NOS.

Het kabinet wil de verlofuitkeringen voor ouders met midden- en hoge inkomens fors verlagen. Die maatregel heeft relatief veel effect op de inkomens van mannen, omdat die meestal meer verdienen dan vrouwen. Voor gezinnen is het daarom aantrekkelijker als alleen de moeder na de geboorte van een kind met verlof gaat, met gevolgen voor de rolverdeling thuis.

“Dit zal hoogstwaarschijnlijk ten koste gaan van het gebruik van verlof onder vaders”, zegt Anne Roeters, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau en adviseur verlofregelingen bij de Sociaal-Economische Raad. Door de maatschappelijk nog steeds heersende norm met de man als kostwinner, zijn vaders al een lastige groep om te bereiken, weet zij. “Ze stuiten ook op weerstand op werk als ze verlof willen opnemen. Als je de vergoeding dan gaat verlagen, dan werp je nog een obstakel op.”

Als je het aan de vaders zelf vraagt, is de hoogte van de uitkering nu al de voornaamste concrete reden om geen verlof op te nemen. De meeste mensen willen zorg en werk gelijk verdelen met hun partner, maar in de praktijk gebeurt dat maar in een van de tien gezinnen, volgens CBS-onderzoek.

“Het verlagen van de vergoeding zou een grote stap terug zijn in het licht van de grote investeringen die verschillende kabinetten de afgelopen tien jaar hebben gedaan om gendergelijkheid te bevorderen”, zegt Mara Yerkes, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht.

Ze doelt op het feit dat vaders tien jaar geleden slechts recht hadden op twee dagen betaald verlof bij de komst van een kind. Tegenwoordig krijgen mannen in loondienst zowel partner- als ouderschapsverlof. In totaal hebben zij recht op 3,5 maanden betaald verlof.

Het thuisblijven van vaders leidt tot meer gendergelijkheid thuis en op de werkvloer, concludeerde onder meer de Sociaal-Economische Raad. Dat heeft macro-economische effecten: de economie en de welvaart van Nederland zouden flink groeien als vrouwen en mannen werk en zorg eerlijker verdeelden, berekende bijvoorbeeld SEO economisch onderzoek.

Internationale vergelijkingen maken ook duidelijk dat mannen vooral verlof opnemen als de uitkering in de buurt komt van hun laatstverdiende loon.

“Het is aan de politiek om te kiezen”, benadrukt Yerkes, die al twintig jaar onderzoek doet naar de factoren die gendergelijkheid beïnvloeden. “Ik kan alleen concluderen dat deze plannen geen verstandige keuze zijn als je gendergelijkheid thuis en in het werkende leven wilt bevorderen.”

Sommige partners krijgen nu al een extra vergoeding als ze met geboorte- of ouderschapsverlof gaan. In 24 van de 108 grootste cao’s krijgen partners het salaris doorbetaald als ze met verlof gaan.

Werkgeversorganisatie AWVN vraagt zich af of die regelingen met de plannen van het kabinet nog overeind blijven. “Dit kabinetsvoorstel kan in eerste instantie alleen maar negatief uitpakken voor ouders die met verlof willen”, zegt een woordvoerder van AWVN.

Ook al staat er iets in de cao over een aanvullende vergoeding tijdens het verlof, het is niet zeker hoe werkgevers dat gaan invullen als het kabinet alle verlofuitkeringen verlaagt, zegt de woordvoerder. “Dat hangt af van de precieze formulering in de cao en hoeveel meer de werkgever kan bijleggen. De lonen zijn al veel omhooggegaan en bedrijven moeten op de kosten letten.”

De EU-richtlijn voor werk-privébalans verplicht lidstaten om het betaalbaar te maken voor mannen om met verlof te gaan. Het is nog niet bekend of een inkomensverlies van 44 procent voldoet aan die eis.

Verkiezingswinnaar D66 maakte in haar verkiezingsprogramma een groot punt van gendergelijkheid. De partij beloofde betere mogelijkheden voor ouders om werk en zorg gelijk te verdelen.

Verantwoordelijk D66-minister Vijlbrief bevestigt dat het tegen de geest van zijn partij ingaat als gendergelijkheid achteruitgaat. Op vragen van de NOS zegt hij bereid te zijn om de voorgestelde verlagingen van verlofuitkeringen “weer te bekijken”.