Kamikazedrones jagen inwoners van Mali de stuipen op het lijf

• 

  Saskia Houttuin

  correspondent Afrika

Geïnspireerd door de oorlog in Oekraïne maken strijdende partijen in Mali steeds vaker gebruik van drones. Van het Malinese leger tot jihadistische terreurgroepen tot Toeareg-rebellen: de afgelopen jaren zijn drones massaal ingezet voor verkenningsoperaties, spionage en het aanrichten van bloedbaden.

Deskundigen vrezen dat de oorlog die het West-Afrikaanse land sinds 2012 teistert daardoor nóg gevaarlijker en dodelijker zal worden. En dat terwijl de aantallen geweldsincidenten en burgerslachtoffers de afgelopen jaren al fors zijn toegenomen, sinds een militair bewind in 2021 aan de macht kwam na een dubbele staatsgreep.

Het leger, dat samenwerkt met Russische huurlingen van het Africa Corps (eerder de Wagner Groep), wordt door mensenrechtenorganisaties beschuldigd van slachtpartijen waarbij al honderden burgers zijn omgekomen. Ondertussen verspreiden jihadistische groepen zich als een olievlek over de Sahel, waardoor de regio nu gekwalificeerd wordt als het “wereldwijde centrum van terreur”.

“Terroristen gebruiken kamikazedrones om het leger of burgers aan te vallen”, zegt dronedeskundige Moussa Diarra vanuit zijn bureau in Kati, een garnizoensstad die uitkijkt over de hoofdstad Bamako. Geavanceerde apparatuur hebben ze volgens hem niet nodig: een simpele civiele drone is genoeg.

“Ze passen gewoon wat gegevens aan”, zegt Diarra. “Zoals de kracht van de propellers en de maximale vlieghoogte. En dan bevestigen ze aan de onderkant een explosief.”

Op zijn tafel liggen opengeschroefde drones, gereedschap en gekleurde elektriciteitsdraden. Diarra wordt in eigen land geroemd om zijn kennis over drones: de afgelopen jaren bouwde hij meer dan honderd exemplaren voor het leger en de politie. Deze worden ingezet voor patrouilles.

“We sturen de drones 2 kilometer vooruit”, zegt Diarra. “Daarmee speuren we naar alles wat verdacht is: mannen op motoren, zwarte vlaggen.” Ook helpt hij het leger om gecrashte of ontplofte drones te analyseren. “Door de zwarte doos uit te lezen kan soms de locatie van de boosdoeners worden achterhaald”, legt Diarra uit.

Maar wie de boosdoeners zijn, is maar net wie je het vraagt. Behalve tegen jihadistische groepen, waarvan de grootste gelieerd is aan al-Qaida, vecht het leger ook tegen Toeareg. Een deel van hen heeft zich verenigd onder de afscheidingsbeweging Front de Libération de l’Azawad (FLA). Twee jaar geleden klapte een vredesakkoord tussen de Malinese regering en de Toeareg.

“De echte terroristen, dat zijn juist de junta en hun Russische handlangers”, zegt FLA-woordvoerder Mohamed Elmaouloud Ramadane aan de telefoon vanuit Nouakchott, de hoofdstad van Mauritanië. “Ze doden vrouwen, kinderen en dieren. We hebben de Turkse autoriteiten gevraagd om geen drones meer te verkopen aan de junta.”

Het Malinese leger bezit een twintigtal drones van de Turkse fabrikant Baykar. “Turkije domineert hier de dronemarkt”, zegt Ulf Laessing, hoofd Sahel van de Konrad Adenauer Stiftung, het wetenschappelijk bureau van de Duitse CDU-partij. “Het is vrij logisch dat ze ook de Sahel hebben bereikt. Drones hebben weinig onderhoud nodig en daarmee kan het leger meer zicht krijgen op uitgestrekte gebieden.”

Vanwege de enorme omvang van Mali, dat ongeveer dertig keer zo groot is als Nederland en voor meer dan de helft uit (half)woestijn bestaat, is luchtcapaciteit voor het leger essentieel.

“Je kan nergens meer oorlog voeren zonder drones”, zegt Ramadane. “We hebben mensen die weten hoe je met explosieven kamikazedrones kan maken.” Het FLA publiceert propagandafilmpjes van hun aanvallen op sociale media. Daarop is te zien hoe kamikazedrones hun doel naderen: van huizen tot militaire konvooien tot mannen op een basketbalveld.

“Maar hoe weten ze wie ze raken als ze mensen in de woestijn naast een pickup zien?” vraagt Laessing zich hardop af. “Zijn ze echt zeker dat dit soldaten zijn? Of misschien zijn het terroristen? En hetzelfde geldt voor het Malinese leger. Het risico op burgerslachtoffers is door drones absoluut groter.”