NOS Nieuws•
Het is het weekend voor de gemeenteraadsverkiezingen en dus hebben mensen een grote kans dat ze de campagneteams van politieke partijen tegenkomen op markten en in winkelstraten.
Bij de vorige verkiezingen, in 2022, was de opkomst maar 51 procent. Er is dus werk aan de winkel voor de lokale politiek. Dit laatste weekend worden de partijkopstukken ingezet, voor extra aandacht. Maar het gaat echt om de lokale belangen, benadrukten zij.
Verschillende landelijke politici gingen met een stapel flyers het gesprek aan met het publiek. De NOS liep met zes van hen mee. Maar de dag begon met het nieuws over de explosie bij een joodse school in Amsterdam.
D66-fractievoorzitter Paternotte was in Delft. “Ik ben heel boos en ook bezorgd wakker geworden”, zei hij. Meerdere partijleiders spraken vanmorgen hun afschuw uit over het recente geweld tegen Joodse instellingen. Het ging er in de gesprekken op straat ook over, zei Paternotte. Maar het hoofdonderwerp was wat er speelt in gemeenten en het belang van gaan stemmen.
“Je eigen gemeente, dorp of stad, dat is de plek waar je ’s ochtends opstaat”, zei hij. Paternotte vindt niet dat je uit de komende verkiezingsuitslagen al een oordeel over het nieuwe kabinet kunt afleiden. “Het kabinet is net van start.”
Een stukje verderop, ook met witte jasjes en een groen partijlogo, stond het team van de Partij voor de Dieren. Zij zongen begeleid door een saxofoon: “Grijs is uit de mode, groen moet je doen!”
Mirjam Bikker van de ChristenUnie was in verschillende gemeenten te vinden. “Ik was ook in Baarn en IJsselstein”, zei Bikker in Utrecht. “Er zijn nog veel mensen die zweven. Er zijn ook mensen die het vertrouwen hebben verloren in de politiek. Ik denk wel dat je die rekening hier op straat voelt.”
De lokale politiek is niet alleen voor de inwoners van belang, zegt zij. “De signalen die wij hier oppikken, die krijg ik ook door voor de landelijke politiek.” Woensdag wegblijven vindt Bikker geen optie. “Dan gaan anderen het voor je invullen.”
Tegendemonstratie
PVV-leider Wilders was in Dordrecht, een van de veertig gemeenten waar zijn partij meedoet. Zoals altijd bij zijn straatbezoeken was het hectisch om Wilders heen. Veel publiek, veel agenten en beveiligers. Mensen die met hem op de foto wilden mochten zich daar soms tussen wurmen. Er was ook een luide tegendemonstratie met Palestijnse vlaggen.
“Om hier te zijn is voor mij al een hele operatie”, zegt Wilders. “Maar ik vind het altijd leuk.” Voor de PVV is de opkomst van belang, een lagere opkomst kost de partij in verhouding doorgaans veel stemmen.
Wilders: “Lokale en landelijke belangen gaan vaak samen. Hier in Dordrecht gaat het bijvoorbeeld over een groot azc. Gemeenteraadsleden hebben het recht om nee te zeggen en ik roep ze daartoe ook op.”
Een stuk kalmer maar wel met meer wind was het in Rotterdam bij CDA-leider Bontenbal en zijn lokale campagneteam. “Je moet sowieso gaan stemmen”, zei Bontenbal. “We zien in de hele wereld: als je een democratie niet koestert dan komt uiteindelijk de vrijheid van mensen in de knel, de vrijheid van mensen om zichzelf te ontwikkelen, om met je buren, vrienden en familie iets van het leven te maken.”
In Rotterdam zijn de opkomstcijfers een stuk lager dan het landelijk gemiddelde. Bontenbal: “Dat komt ook wel door de bevolkingssamenstelling. Een deel van de mensen is niet echt gewend om te gaan stemmen. Mensen denken ‘wat doet het er eigenlijk toe’. Maar wat een gemeente doet aan veiligheid en wonen is minstens zo belangrijk als de landelijke politiek.”
Geef kabinet de tijd
Ook aan Bontenbal de vraag of deze verkiezingen een populariteitstest zijn. “Dit kabinet is net een paar weken aan de slag. Geef het kabinet nog even de tijd”, vraagt Bontenbal de kiezer.
Voor Jimmy Dijk is het juist wel het moment de kiezer om een oordeel over het kabinet te vragen. Hij was met de bus van zijn SP in Zwolle. “Wij willen Nederland betaalbaar maken en dat begint in Zwolle”, zo sprak hij zijn partijgenoten toe.
“De landelijke politiek speelt een grote rol in hoe mensen naar de politiek in het algemeen kijken. Dat is niet zo gek”, zegt Dijk. “Zeker op lokaal niveau is het mogelijk iets te doen aan armoedebeleid, betaalbare huren en de bezuinigingen op de zorg. Het is de bestuurslaag die het dichtst bij mensen zit.”
VVD-leider Yesilgöz was in Almere ook op pad om het lokale VVD-team te steunen. De lokale lijsttrekker Lesley van Hilten zei dat de aanwezigheid van de partijleider helpt bij het aantonen van het belang van de gemeenteraadsverkiezingen. De opkomst in de stad was bij de vorige verkiezingen 39,8 procent. “We gaan nu voor een opkomst van 40 procent”, zegt Van Hilten.
In bijna alle van de 340 gemeenten waar woensdag wordt gestemd, hebben de landelijke partijen concurrentie van lokale partijen. In maar twee gemeenten is dat niet zo. En in Rozendaal (Gelderland) kunnen de kiezers sowieso niet op een landelijke partij stemmen. Naar verwachting groeien de lokale partijen ook deze verkiezingen weer door naar een groter aandeel van de stemmen.
Ook om deze reden willen de drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA deze gemeenteraadsverkiezingen geen test voor het kabinet noemen. Maar als alle drie de partijen kiezers verliezen, dan zien ze dat wel als slecht signaal.
