NOS Nieuws•
Nu de gasprijzen hoog zijn, gaan er in de politiek nadrukkelijker stemmen op om de kolencentrales in Nederland langer open te houden. Volgens de wet moeten ze uiterlijk 2030 de deuren sluiten, omdat ze zeer vervuilend zijn.
“Vloeken in de kerk”, noemde CDA-leider Henri Bontenbal het toen hij vorige week tijdens een debat weer het balletje opwierp om de drie kolencentrales in Nederland toch langer open te houden. Hij vindt dat Nederland de optie achter de hand moet houden.
“Als de keuze wordt geen stroom of kolenstroom dan denk ik dat heel veel mensen liever tijdelijk vieze kolenstroom willen”, zegt Bontenbal. “De kolencentrales moet je ombouwen naar biomassacentrales. Intussen moeten we alles op alles zetten om de verduurzaming voor elkaar te krijgen.”
Veel elektriciteit komt van kolencentrales
Gas- en kolencentrales zijn op dit moment belangrijk voor de stabiliteit op het stroomnet: ze springen bij op momenten dat er geen wind en zon is om elektriciteit te produceren. Doordat het gas de afgelopen weken duur was, draaiden vooral de kolencentrales weer op volle toeren.
De drie kolencentrales in Nederland leveren op piekmomenten ongeveer 15 procent van de stroom in Nederland:
Omdat er vanaf 2030 dus geen kolenstroom meer mag zijn, riep netbeheerder Tennet vorig jaar de politiek al op om een plan te maken voor een alternatief op windstille en bewolkte dagen. Het kabinet is nog bezig met dat plan, het zogeheten capaciteitsmechanisme.
Het vraagstuk is de laatste weken een stuk urgenter geworden door de oorlog in het Midden-Oosten, want als de gasprijzen zo hoog blijven, zijn gascentrales ook geen aantrekkelijke optie meer. Daarmee valt dus ook een andere belangrijke stroombron weg.
Politiek gevoelig
Partijen als PVV, JA21 en Forum voor Democratie hebben geen bezwaren tegen vervuilende kolencentrales. Ook de VVD is niet per se tegenstander, maar dat ook het CDA het onderwerp nu opnieuw ter sprake brengt, ligt zeer gevoelig bij coalitiepartner D66. Rob Jetten heeft zich altijd hard gemaakt voor de sluiting van kolencentrales.
Jetten poseerde in 2019 bij een verkiezingsposter over de kolencentrale aan de Hemweg in Amsterdam. Hij kreeg daar veel kritiek op, omdat door de sluiting veel werknemers van de centrale hun baan verloren:
Ook bij GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro), de grootste oppositiepartij is er grote weerstand tegen het voorstel van het CDA. “Dit is een fossiele reflex die partijen vaker hebben in crisistijden”, zegt Kamerlid Sjoukje van Oosterhout van GroenLinks-PvdA. “De kolencentrales geschikt maken voor biomassa is een enorme investering. Terwijl we juist volle bak moeten investeren in groene energie van eigen bodem en het isoleren van woningen.”
Belgie haalt capaciteit weg
België kijkt vanwege de hoge olie- en gasprijzen al wel weer veel nadrukkelijker naar kolen en specifieker: naar de kolencentrales van Nederland. De Belgische regering heeft voor de komende tijd een derde van de capaciteit gekocht bij Uniper, de eigenaar van de kolencentrale op de Rotterdamse Maasvlakte.
“Die capaciteit is nu dus niet meer beschikbaar voor Nederland”, zegt Uniper-directeur Dyonne Rietveld. “Ik zou liever hebben dat Nederland de reservering maakt, want dan kunnen we het ook hebben over de vraag of we biomassa kunnen gaan gebruiken.”
Rietveld hoopt dat de kolencentrale op de Maasvlakte ook na 2030 nog een rol kan spelen. “Kolencentrales hebben geen toekomst, dat weten we allemaal, maar als we ze ombouwen naar biomassacentrales zijn we niet te afhankelijk van één bron.”
Weerstand tegen biomassa
Ook biomassa leidt al jaren tot discussie: er worden (buitenlandse) bossen voor gekapt en veroorzaakt net zo goed CO2-uitstoot. In 2022 zette Jetten, toen nog minister van Klimaat en Energie, abrupt de subsidies voor biobrandstoffen stop vanwege de grote weerstand tegen het gebruik ervan.
Rietveld van Uniper en CDA-leider Bontenbal zien daarvoor dezelfde oplossing: de CO2 opvangen en opslaan onder de Noordzee. “Dan heb je duurzame energie, negatieve CO2-emissie en regelbaar vermogen”, zegt Rietveld. “Maar dan hebben we duidelijkheid nodig en politieke steun.”
Rietveld waarschuwt dat zonder die duidelijkheid na volgend jaar de sluiting van de kolencentrale op de Maasvlakte onomkeerbaar is. “Het kabinet kan dan niet meer last minute ons een telefoontje geven dat de centrale toch moet aanblijven”, zegt zij. “Die capaciteit is dan dus echt weg.”
