Koperdieven op het spoor: ‘Alles beveiligen is onmogelijk’

• Jeroen Gortworst

  verslaggever Binnenland

Zeven kapot geknipte kabels, veel verder kwam de koperdief niet die gisteravond op heterdaad werd betrapt. Maar de schade aan het spoor bij de IJsselbrug bij Zwolle was aanzienlijk. Ook lag het treinverkeer urenlang stil. Twee weken geleden gebeurde hetzelfde op exact dezelfde plek.

Kwam koperdiefstal op het spoor vijftien jaar geleden nog zo’n 500 keer per jaar voor, nu gaat het jaarlijks om tientallen gevallen. Uit cijfers van ProRail blijkt dat er dit jaar 64 koperdiefstallen waren die samen meer dan 300 uur vertraging veroorzaakten. De schade bedraagt miljoenen euro’s per jaar. Nu de prijs van koper is gestegen tot recordhoogte, bestaat de vrees dat dieven weer vaker zullen toeslaan.

Een incidentenbestrijder van ProRail bij een geval van koperdiefstal in 2020:

Het koper zit op meerdere plekken op het spoor, bijvoorbeeld in de bovenleiding. “Maar als je die kabels aanraakt, overleef je het niet”, zegt Martijn de Graaf van ProRail. “Dus richten dieven zich vaak op het koper in de kabels en leidingen in en naast het spoor die worden gebruikt voor seinen en wissels.”

Een levensgevaarlijke onderneming, zegt ProRail. “Je hebt te maken met elektriciteitskabels en het is sowieso gevaarlijk om je op het spoor te begeven.” Daarnaast moeten de dieven de kabels ook nog mee zien te krijgen en dat is ongelofelijk zwaar, zegt ProRail verder. “Maar toch houdt dat koperdieven niet tegen.”

Zodra er koper wordt gestolen, krijgt ProRail een seintje in de systemen. Het treinverkeer wordt dan direct stopgezet en de incidentenbestrijding en de politie worden op pad toegestuurd.

In het geval van Zwolle troffen ze de doorgeknipte kabels aan, iets wat gevaarlijke gevolgen kan hebben voor sommige beveiligingssystemen. “Wij kunnen dan bijvoorbeeld niet meer zien of er een trein stilstaat. Dan kan het tot een botsing komen”, zegt De Graaf.

ProRail heeft de afgelopen jaren al van alles geprobeerd om het hardnekkige probleem aan te pakken. Denk aan extra hekken met poortsensoren op risicoplekken, extra camera’s en het vervangen van koper door aluminium, een materiaal dat voor een dief veel minder lucratief is.

Het helpt volgens de spoorwegbeheerder, maar het is allemaal niet dé oplossing. Zo is het niet duurzaam om nu in een keer al het koper te vervangen door aluminium. Bovendien zegt het bedrijf dat 7000 kilometer spoor beveiligen onmogelijk is.

Koper dat van het spoor wordt gestolen, wordt na de roof vaak te koop aangeboden bij handelaren. Volgens Dick Lubbers van Metaalhandel Dick in Zwolle ligt de kiloprijs nu rond de 7 tot 8 euro. Hij ziet – ondanks de hoge prijs – niet veel meer koper binnenkomen, maar ziet het wel in allerlei vormen: van beelden tot letters van grafstenen. “Maar dat zijn dingen die we niet innemen”, zegt Lubbers. “Als je een beeld aangeboden krijgt dat in stukken is gezaagd, dan wil ik het al niet hebben.”

Een paar kilo koper is – ook voor deze recordprijs – geen vetpot, maar het wordt anders als er een grote hoeveelheid wordt buitgemaakt. Zo werd vorige maand in Maasbree uit een loods van netbeheerder Enexis tienduizenden kilo’s koper gestolen met een waarde van zo’n 350.000 euro.

Om het koperdieven lastiger te maken, heeft ProRail afspraken gemaakt met de Metaal Recycling Federatie. Aanbieders moeten zich bij handelaren legitimeren als ze met koper bij de balie staan. Maar dat gebeurt volgens ProRail in de praktijk lang niet overal.

In Duitsland en België zijn de regels nog strenger. Zo mogen handelaren sinds vorig jaar in België niet meer uitbetalen in contant geld, maar het bedrag alleen nog overmaken naar een rekening. Dat is een extra drempel voor criminelen.

Ook ProRail kijkt met interesse naar die ontwikkeling. “Maar de heilige graal zou zijn als mensen het gewoon niet meer doen”, zegt De Graaf van ProRail.