NOS NieuwsAangepast
Nederlandse media hebben boetes van tienduizenden euro’s gekregen voor berichtgeving over Ozempic, Wegovy en Mounjaro. Dat meldt het FD. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vindt dat sommige artikelen over de afslankmedicatie neerkomen op publieksreclame voor geneesmiddelen.
Onder meer NRC, de Volkskrant, AD en De Telegraaf kregen boetes opgelegd. Hoofdredacteuren vrezen dat de maatregelen de persvrijheid en de wetenschapsjournalistiek onder druk zetten.
DPG Media kreeg een boete van 51.000 euro voor artikelen in de Volkskrant en het AD. Het beboete artikel van de Volkskrant ging over een onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Nature naar de gezondheidsvoordelen van afslankmiddelen. Ook de bijwerkingen kwamen daarin aan bod.
“Het is gewoon goede journalistiek. Het bizarre is dat ze ineens journalistiek langs de lat van de geneesmiddelenwet leggen. Dat is ongekend en we hebben dit nog nooit meegemaakt”, zegt Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok tegen de NOS.
Volgens Klok is de boete extra problematisch omdat niet duidelijk is hoe er over afslankmedicijnen bericht moet worden. “Daar zijn ze helemaal niet duidelijk over. Maar hoe moeten we er dan wel over schrijven? Daarop komt geen antwoord, dus dat is natuurlijk heel onbevredigend bij zo’n toch vergaande ingreep.”
Klok noemt de maatregel uiteindelijk “censuur”. Volgens hem raakt de zaak aan de persvrijheid. “Dit soort grote woorden bewaar je liever voor echt serieuze zaken, maar dit is wel een aanslag op de persvrijheid.” Het betreffende stuk is inmiddels offline gehaald, maar de krant zegt wel verder te zullen procederen tegen de inspectie.
Geen afvinklijstje
Volgens de geneesmiddelenwet is publieksreclame voor geneesmiddelen waarvoor een doktersrecept nodig is verboden. Ozempic is in Nederland geregistreerd als medicijn tegen diabetes, niet als afslankmiddel. De IGJ beoordeelt daarom onder meer of berichtgeving over het middel voldoende neutraal is.
Tegen het FD zegt de inspectie rekening te houden met de vrijheid van meningsuiting. De inspectie zegt ook niet te willen dat er een zogenoemd chilling effect ontstaat, waarbij media terughoudender worden om over de middelen te publiceren.
Volgens de inspectie is het niet altijd eenvoudig om de grens tussen berichtgeving en reclame te bepalen. “We kijken naar de context, er is geen afvinklijstje”, zegt een woordvoerder. Als een artikel wervend is geschreven en de nadelen van een middel onvoldoende worden benoemd, kan het volgens de inspectie als reclame worden gezien.
De IGJ heeft ook bijgedragen aan een opleiding voor influencers over de regels en gezondheidsrisico’s rond het aanprijzen van geneesmiddelen, meldt het FD. Eerder sprak de inspectie met het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren. “Het doel is niet om boetes uit te delen. Je hebt hier te maken met de beïnvloeding van mensen”, zegt een IGJ-woordvoerder.
In 2024 waarschuwde de IGJ een omroep voor berichtgeving over Ozempic. In april 2024 trok PowNed een aangekondigde documentaire over het middel terug nadat de inspectie contact had opgenomen.
Niet neutraal genoeg
De inspectie heeft tussen 2023 en 2025 twintig boetes opgelegd voor publieksreclame voor geneesmiddelen. In april kreeg DPG Media bijvoorbeeld ook een boete van 48.450 euro voor artikelen in De Stentor en Flair over Ozempic en Wegovy.
De rechtbank Amsterdam oordeelde in april na bezwaar dat die artikelen niet neutraal genoeg waren. De beperking van de vrijheid van meningsuiting die daaruit voortvloeit, vond de rechtbank gerechtvaardigd vanwege de bescherming van de volksgezondheid.
De boetes voor NRC en De Telegraaf zijn volgens het FD nog niet definitief. De betrokken kranten kunnen hun zienswijze nog indienen.
De IGJ wil tegen de NOS niets zeggen over lopende zaken. Een woordvoerder zegt dat in de beoordeling van berichtgeving “altijd naar context” wordt gekeken. “Het gaat om de combinatie beeld en tekst. Is het aanprijzend, worden voor- en nadelen genoemd, hoe vaak wordt de merknaam genoemd in het geheel? We gaan niet over één nacht ijs.”
