Leersumse plas verdwenen door droogte: ‘Je hoort het knersen onder je voeten’

Een van de Leersumse Plassen is door de droogte verdwenen.

“Drie of vier weken geleden stond hier nog gewoon water”, zegt boswachter Sabrina Veltman bij RTV Utrecht(opent in nieuw venster). Nu is de hele plas verdampt en resteert een laagje uitgeharde modder. “Je hoort het gewoon knersen onder je voeten.”

De droogte als gevolg van het neerslagtekort en de verdamping laat zich overal in Nederland voelen. Maar dat een van de plassen in het natuurgebied op de Utrechtse Heuvelrug verdwijnt, is opvallend.

Het gebied ten noorden van het dorp Leersum bestond ooit uit stuifzand en heide. Op natte plaatsen vormde zich veen. Rond de 18e eeuw werd dat veen afgegraven voor brandstof. Zo ontstonden de Leersumse Plassen.

De afgelopen weken droogde een van die plassen in hoog tempo op. “Het gaat schrikbarend hard”, aldus Veltman.

Als plassen opdrogen, verdwijnen volgens de boswachter ook zogenoemde zure vennen: stukken ondiep water met een hoge zuurgraad. Daar leven bijvoorbeeld libellen en amfibieën.

Veltman: “Als we langere zomers krijgen die heel droog zijn en als het water vaker gaat opdrogen, dan heb je kans dat populaties gaan afnemen en misschien zelfs lokaal verdwijnen.”

De gevolgen van de droogte zijn ook rond de opgedroogde plas zichtbaar. Veel planten zijn niet groen meer, maar geel. Door het gebrek aan water kunnen ze niet genoeg vocht opnemen.

“De Utrechtse Heuvelrug is een kwetsbaar gebied, zegt Veltman. “Er is hier droge zandgrond, dus er is al heel weinig water te vinden.”

Voor veel bomen op de Utrechtse Heuvelrug is de droogte ook een probleem, waarschuwde Veltmans collega-boswachter Rick van der Snoek al eerder(opent in nieuw venster).

“Mensen lopen bij ons door het bos en zien groen. Daardoor denken ze dat het bos gezond is. Maar ik zie veel dingen waar ik me zorgen over maak”, aldus Van der Snoek.

Over de beuken bijvoorbeeld, dat zijn bomen met een dunne bast van slechts een paar millimeter. Directe blootstelling aan de zon kan bij de beuk zonnebrand(opent in nieuw venster) veroorzaken, in feite net zoals bij mensen. Er ontstaan blaren, de schors valt af en dat kan het einde van de boom betekenen.

Ook de es en de fijnspar hebben het zwaar met de gevolgen van klimaatverandering, ziet de boswachter.

Het is niet zo dat deze ene droge zomer het verschil maakt, zei Van der Snoek.

“Maar de grote extremen die we de laatste jaren zien maken dat wél. In 2021 was het juist een heel nat jaar, verder zien we steeds droogterecords. De natuur heeft het steeds lastiger om die verschillen goed op te kunnen vangen. Deze zomer is wel de genadeklap.”