Met massaal huwelijksfestival hoopt Rusland op een nieuwe babyboom

• Fleur Kleinhuis

  redacteur Buitenland

Een stoet van stellen loopt het festivalterrein in Moskou op. Vrouwen in witte trouwjurken, boeket in de hand en mannen in een net pak. Door speakers schallen muziek en een stem die de stellen en hun plaats van herkomst aankondigt. Die zijn uit het hele land hierheen gekomen om elkaar het ja-woord te geven.

150 paren stappen tegelijkertijd in het huwelijksbootje. Een van hen is een jonge vrouw met een bloemenkrans op haar hoofd: “Met die grote gebeurtenis schenken wij ons land kinderen, we geven een voorbeeld aan andere stellen dat je niet bang moet zijn.”

Het gezin is de hoeksteen van de samenleving, dat is de boodschap van dit festival. Trouwen en dan een gezin vormen, het liefst zo groot mogelijk. “Wij denken dat we ten minste drie kinderen krijgen”, vertelt een koppel in traditionele trouwkleren. “We willen een groot gezin, een groot huis. Daar gaan we aan werken.”

Een droom die het Kremlin als muziek in de oren klinkt. Want daar zitten ze te wachten op meer kinderen.

De Russische bevolking krimpt namelijk. Ondanks de bonussen die het Kremlin al langere tijd uitreikt voor het krijgen van kinderen, ligt het geboortecijfer nu historisch laag. Een negatieve ontwikkeling, want als de huidige trend doorzet, heeft Rusland aan het eind van de eeuw minder dan 100 miljoen inwoners. Nu zijn het er nog ruim 140 miljoen.

Voor president Poetin is het geboortecijfer altijd een belangrijk thema geweest. In 2024 zei hij dat gezinnen met drie of meer kinderen “de norm” moeten worden in Rusland. In het parlement klinkt kritiek op mensen die geen kinderen willen.

Steeds meer ouders houden het bij één kind, vertelt demograaf Aleksej Raksja. Nog steeds zijn er meer grote gezinnen in Rusland dan in Nederland, maar dat zegt niks over de absolute aantallen. Gemiddeld moet een gezin 2,1 kind krijgen om de bevolking op peil te houden. In Rusland ligt het geboortecijfer nu rond de 1,4. “Er worden minder tweede kinderen geboren.”

Sinds 2025 zijn de officiële demografische cijfers geheim. Zo wordt voor Raksja en zijn collega-demografen het werk steeds moeilijker gemaakt. Verder is hij aangemerkt als buitenlands agent. Dat betekent dat zijn werk streng wordt gecontroleerd en hij in zijn werk nog meer wordt belemmerd.

De neerwaartse trend wordt versterkt door nog een reden. Naast het lage geboortecijfer, is de oorlog een factor van belang. Die heeft weliswaar geen invloed op het geboortecijfer, wel op het sterftecijfer.

“In Rusland ligt de sterfte al vele decennia veel hoger dan in Europa, vooral onder mannen”, vertelt Raksja. “De sterfte door hart- en vaatziekten en ongelukken is in Rusland heel hoog, door externe oorzaken, zoals vergiftiging en verwondingen. Dat hangt samen met het vele gebruik van sterke alcoholische drank. En in Rusland wordt veel meer gerookt dan bij jullie in Nederland.”

In de periode van 2005 tot 2019 verbeterde de situatie. “Mannen werden ouder. Het gebruik van sterke drank daalde, ze gingen minder roken. Rusland begon in de buurt te komen van Europa wat leeftijd betreft. Maar toen kwam Covid in 2019 en vervolgens de oorlog. Sindsdien is alles weer slechter geworden.”

Hoeveel slechter exact is niet duidelijk. Recente cijfers over geboortes, sterfgevallen en de bevolking zijn er niet. Maar de trend van een krimpende bevolking is er al jaren en zet dus keihard door.

Op het festival zijn onderwerpen als het geboorte- en sterftecijfer ver weg. Deze dag draait om elkaar, hoogstens om de wens voor een gezin later. “Ons land wil dat we gezinnen stichten en kinderen krijgen. Dat we daar veel steun bij komt kijken, is juist fijn”, zegt een pasgetrouwd stel.

Raksja is somber. Hij denkt niet dat het festival echt helpt om het geboortecijfer op te krikken. “Als het al iets doet, dan is het symbolisch.” Geld is volgens hem de sleutel tot een hoger geboortecijfer. “Kinderopvang, behuizing, als dat wordt geboden, zie je dat meteen terug in het geboortecijfer. Vroeger zou ik gezegd hebben: dat geld is er niet. Maar als ik nu zie wat er wordt uitgegeven aan de oorlog. Met dat geld zouden we het hoogste geboortecijfer van Europa kunnen krijgen.”