Met Nowruz begint voor Iraniërs een nieuw jaar, maar er valt weinig te vieren

• Eliane Lamper

  redacteur Buitenland

Voor veel Iraniërs is het de belangrijkste feestdag van het jaar: Nowruz, de eerste dag van de lente. Het Perzisch nieuwjaar is normaal gesproken een feest met veel familiebezoeken, uitgebreid eten en het begin van de vakantie. Maar voor de Iraanse bevolking is er weinig feestvreugde nu het land in grote crisis verkeert en het ongewis is waar de oorlog toe gaat leiden.

Dit jaar is het stiller op straat in Teheran dan normaal rond deze tijd, wanneer mensen uitgebreid inkopen doen. Veel Iraniërs gaan alleen naar buiten voor de hoognodige boodschappen. Er is niet alleen angst voor Amerikaanse en Israëlische bombardementen, maar ook voor controles bij de vele checkpoints van de Islamitische Revolutionaire Garde. Tienduizenden inwoners zijn de hoofdstad ontvlucht.

Toch proberen Iraniërs nieuwjaar te vieren, zegt een 46-jarige man uit Teheran tegen de NOS. Het internet is al wekenlang afgesloten, maar het lukt hem wel om verbinding te krijgen met de buitenwereld. “Mensen bereiden zich voor, maken hun huizen schoon. Maar we vieren het kleiner, er zal minder familie over de vloer komen.” Nowruz moet doorgaan: hij wil zich het feest niet laten ontnemen.

Nog meer dan voorheen wordt het vieren van sommige tradities gezien als protest tegen het regime, met name Chaharshanbe Suri. Dat is een traditie waarbij Iraniërs op de laatste dinsdagavond van het jaar rond vreugdevuren dansen, over vuurtjes springen en vuurwerk afsteken om symbolisch de donkere dagen achter zich te laten.

Overheden waarschuwden dat mensen dit jaar niet de straat op moesten gaan. Op beelden is te zien dat in verschillende steden groepen jongeren toch bij elkaar kwamen. Geestelijken zien het eeuwenoude feest als heidens, dat niet thuishoort in de Islamitische Republiek. Dat machthebbers al jaren de vieringen ontmoedigen maakt dat sommige Iraniërs het juist aangrijpen als verzet.

Ook een vrouwelijke student uit Hamadan zegt tegen de NOS dat iedereen om haar heen nieuwjaar viert en dat het druk is op de markten in de stad in het westen van Iran, waar veel mensen uit Teheran naartoe zijn gevlucht. “We hebben er niet echt zin in dit jaar”, zegt de twintiger, “maar we houden van onze nationale symbolen en willen die koesteren. De haft sin staat al in huis.”

De haft sin is het middelpunt van elk Iraans huishouden bij Nowruz. Het is een gedekte tafel met daarop gekiemde tarwe, appels, knoflook, azijn en andere symbolen die staan voor voorspoed, gezondheid en geluk. Vaak staan er ook verse voorjaarsbloemen en een kom met een goudvis op tafel, tekenen van nieuw leven. Een traditie die door elke Iraniër wordt gevierd, ongeacht politieke voorkeur.

In de bazaars zijn net als altijd bloemen, eten en goudvissen te koop, maar niet iedereen kan zich dit veroorloven. De inflatie is tot recordhoogte gestegen. Door de economische crisis leven steeds meer Iraniërs onder de armoedegrens. Veel mensen hebben niet genoeg geld voor een uitgebreide maaltijd, zegt de man uit Teheran. “Je schrikt je kapot als je de prijskaartjes in de supermarkt ziet.”

Voor Iraanse Nederlanders voelt Nowruz dit jaar ook anders dan normaal. “Het voelt gek om iets te vieren terwijl er niets te vieren valt”, vertelt Sarah Montazeri, een 36-jarige data-analist uit Amsterdam, die op haar tiende vanuit Iran naar Nederland kwam. “We zijn kapot van verdriet over wat er begin dit jaar gebeurd is in Iran.”

Ze doelt op de vele duizenden, mogelijk zelfs tienduizenden mensen die in januari tijdens protesten werden doodgeschoten door ordetroepen. Bij een grote groep Iraniërs is de woede over het regime groot, het bloedbad in januari was voor velen de druppel. Zij hopen dat buitenlandse interventie een einde kan maken aan het huidige politieke systeem.

Maar er zijn ook mensen die hopen dat de oorlog zo snel mogelijk stopt en die er geen vertrouwen in hebben dat het regime op deze manier zal verdwijnen. Na bijna drie weken oorlog zijn meer dan 1300 burgerslachtoffers gevallen en wordt de verwoesting steeds groter. De belangrijkste leiders zijn gedood, maar er is politiek weinig veranderd.

Montazeri heeft haar moeder overgehaald om nieuwjaar dit jaar toch klein te vieren en de haft sin klaar te maken. “Meer als een traditie dan als een feest.” Ze maakt zich zorgen over haar familieleden in Iran, die ze niet allemaal te pakken krijgt. “Ik hoop dat we Nowruz volgend jaar kunnen vieren met onze familie in een vrij land.”