Mexicaanse grensstad Nogales lijdt onder streng immigratiebeleid Trump

• 

  Boris van der Spek

  correspondent Latijns-Amerika

• 

  Sjoerd den Daas

  correspondent Verenigde Staten

De rij auto’s is kilometers lang, op een steenkoude ochtend in de Mexicaanse grensstad Nogales. Allemaal wachten ze om de grens met de VS over te steken. Mondjesmaat worden ze toegalaten.

Wie achteraan aansluit, zal zo’n drie uur moeten wachten. Want sinds Donald Trump terug is in het Witte Huis en een nog strenger grensbeleid is gaan voeren, is het ook moeilijker geworden om legaal over te steken.

Tussen de ronkende auto’s beweegt José Antonio zich. Hij loopt voorovergebogen, zodat de snijdende wind hem minder hard raakt. Onder zijn arm houdt hij een stapeltje kranten met het lokale nieuws. Hij verkoopt ze voor 50 cent per stuk en hoopt ze te slijten aan de wachtende automobilisten.

Vijf uur lang loopt hij hier rond. “Gemiddeld houd ik zo’n 300 pesos over”, zegt José Antonio. Omgerekend is dat zo’n 15 euro. In maart 2024 werd hij uitgezet uit de VS, waar hij twintig jaar woonde en werkte.

“Ik heb me een ongeluk gewerkt in de VS. Keihard werkte ik, om huizen te bouwen. En alleen omdat ik als kind illegaal was overgestoken, werd ik uitgezet.” José Antonio zucht diep. “Mijn Amerikaanse droom is een nachtmerrie geworden.” Hij werd uitgezet naar Nogales en is hier gebleven.

Hoe dichter bij de VS, hoe beter. En daarnaast: hij moet geld naar de VS sturen, zijn kinderen wonen daar. “Maar er is hier amper werk. Niemand die je helpt. Het is een heel zwaar leven hier.”

Sinds Donald Trump terugkeerde in het Witte Huis zijn zeker 150.000 mensen uitgezet naar Mexico. De Mexicaanse regering heeft vanaf het begin beloofd uitgezette Mexicanen op te zullen vangen, onder meer door ze werk te geven, maar in de praktijk komt daar weinig van terecht.

Waar sommige uitgezette mensen teruggaan naar hun geboortestreek, blijven anderen, zoals José Antonio, hangen aan de grens. Ze zijn vaak als kind naar de VS gegaan, hebben langer in de VS gewoond dan in Mexico. Mexico voelt voor hen als een vreemd land.

Volgens Hipolito Sedano, viceburgemeester van Nogales, is de grensstad niet berekend op de toestroom van uitgezette Mexicanen. “We zijn een kleine stad, die niet het vermogen heeft om veel mensen te ontvangen en werk te geven”, geeft Sedano toe. “Eigenlijk moeten deze mensen door, naar waar ze geboren zijn, of naar steden als Mexico-Stad. Maar dat is niet makkelijk.”

Het steeds strengere grensbeleid heeft er volgens Sedano ook voor gezorgd dat steeds minder Mexicanen, die voorheen spullen gingen kopen in de VS, nog oversteken. Familiebezoeken zijn ook niet langer mogelijk, zegt hij. Een warm welkom is het sowieso niet voor wie de grens met Amerika passeert.

Naast de gewone grenspolitie zijn nu ook troepen van ICE, de immigratiedienst die onder Trump geen verantwoording meer lijkt te hoeven afleggen, geposteerd bij de belangrijkste grenspost in de stad. De winkelstraat aan de noordkant van de Morley-poort, vernoemd naar de ingenieur die hier eind 19de eeuw het fundament legde voor de spoorlijn die Amerika verbindt met Mexico, is uitgestorven. ‘Te Huur’, staat er op grote plakkaten, opgehangen aan de verlaten winkelpuien.

“Het wordt elk jaar strenger”, zegt een Mexicaans-Amerikaanse vrouw uit Phoenix. Ze was van plan naar familie in Hermosillo te gaan, een paar uur rijden vanaf de grens. “Elke keer neemt de wachttijd toe, het kost uren, beide kanten op. Vroeger waren er geen rijen en kon je zonder problemen oversteken.”

Zonder Mexicanen geen Nogales, weet ook César Martínez (84). Hij werd geboren aan de Mexicaanse kant van de grens. Hij wijst naar de heuvel achter het hoog opgetrokken grenshek. Lange tijd had hij een restaurant. “Nu ben ik met pensioen”, vertelt hij. “Er was niet veel meer te doen. De handel ligt volledig stil.”

“Als ze echt willen komen, zullen ze echt wel een manier vinden om er overheen te springen”, zegt Francisco, hij is op bezoek uit een nabijgelegen stadje aan de Amerikaanse kant van de grens. Wat hij van Trumps grensbeleid vindt? “Hij probeert het op de goede manier te doen, denk ik”, zegt hij. “Maar het is behoorlijk moeilijk, en waarschijnlijk gaat hij nu te ver.”