Militairen trainen in steenkoud Litouwen: wakduiken en slapen in de buitenlucht

• Noortje Deutekom

  verslaggever

Alleen de tijd zal leren of het tot een strijd komt tussen de NAVO en Rusland. Maar áls het gebeurt, dan vermoedelijk aan de oostgrens: een honderden kilometers lange, verraderlijke grens met barre weersomstandigheden. Ook militairen van de Nederlandse krijgsmacht bereiden zich voor op een confrontatie in de sneeuw. Dat doen ze deze dagen op een oefenterrein in de buurt van het Litouwse Rukla.

Wakker worden met een verse laag sneeuw, gevoelstemperaturen van -10 in een onderkomen dat uit niet veel meer bestaat dan een stel dennentakken en zeil. Meer dan honderd Nederlandse militairen hebben zo de nacht doorgebracht.

“Je bent eigenlijk continu bezig om jezelf warm te houden. Het is niet altijd supercomfortabel, maar het heeft ook wel weer wat”, lacht mitrailleurschutter Bas. Het is zijn derde dag op het oefenterrein.

Het is een van de locaties waar de krijgsmacht met zo’n 270 Nederlanders, grotendeels van de 43e Gemechaniseerde Brigade uit Havelte, is gestationeerd als onderdeel van een multinationale NAVO-missie. Duitsland heeft hier de leiding en ook andere lidstaten, zoals Noorwegen en België, doen mee.

“We zijn hier om de Litouwse bevolking gerust te stellen en Rusland af te schrikken”, zegt compagniescommandant Stef. “Dat betekent ook dat je moet laten zien dat je hier kunt vechten.” En om hier te kunnen vechten, moet je allereerst kunnen overleven.

Je kunt Nederlandse militairen onmogelijk onvoorbereid op deze locatie droppen, want onze weersomstandigheden zijn kinderspel in vergelijking met de Litouwse. Dit is een gebied met moerassen en bevroren meren. ’s Nachts kan het -30 graden worden.

De militairen krijgen daarom allerlei koudweer-drills. Ze moeten bijvoorbeeld kilometers navigeren door dit gebied, een onderkomen bouwen met alleen takken en bladeren en vuur maken.

“Als je dat niet goed doet”, zegt Stef, “dan heb je kans op ernstige letsels, zoals onderkoeling en bevroren tenen en vingers. Als dat gebeurt, lig je eruit en moet je afgevoerd worden.” En dat komt ook af en toe tijdens de trainingen voor.

En zo is defensie niet alleen in Litouwen bezig. Grote delen van de krijgsmacht moeten rekening houden met inzet onder dit soort weersomstandigheden, zegt brigadegeneraal buiten dienst Jeff Mac Mootry, die als oud-commandant van het korps mariniers veel ervaring heeft met koudweertrainingen.

Boven de poolcirkel gaf hij leiding aan een gevechtseenheid van 800 mensen. Het korps mariniers traint al sinds de jaren 70 in ijskoud weer en heeft inmiddels veel ervaring.

Mac Mootry is blij dat die competenties door de jaren heen in stand zijn gebleven, na alles wat er bijvoorbeeld te doen is geweest om Groenland. “Dat het Arctisch gebied in belang toeneemt, zien we al aankomen sinds we weten dat de poolkappen smelten. Nu, met de dynamiek die Trump veroorzaakt, is dat nog duidelijker geworden.”

Dat betekent niet dat de hele krijgsmacht in staat moet zijn om in extreem winterweer te opereren, vindt Mac Mootry. “Maar ik denk wel dat alle delen van de krijgsmacht hierover bepaalde basiskennis moeten hebben.” Je kunt er immers een oorlog door verliezen. “We weten dat zowel Hitler als Napoleon zich stukliep op de winterse omstandigheden in Rusland.”

Een marinier in het poolgebied moet bevroren meren kunnen oversteken, lawinegevaar kunnen herkennen en ook kunnen vechten onder die omstandigheden. “Denk aan skiën en schieten tegelijk. Maar ook: hoe kan je van sneeuw en ijs kogelwerende elementen maken?”

Mitrailleurschutter Bas staat in Litouwen klaar aan de rand van een wak. Hij krijgt instructies van Casper, die de leiding heeft over dit onderdeel. De opdracht is simpel: touw om je middel, skistokken in de hand, niet nadenken en springen.

“We trainen dit omdat we in situaties komen waar geen arts in de buurt is. Je moet dan zelf kunnen opwarmen en overleven”, licht Casper toe.

Bas springt, gaat koppie onder en ligt watertrappelend in het wak. De kunst is om de ademhaling onder controle te krijgen en te blijven nadenken. Om dat te testen stelt Casper controlevragen: “Wat is je lievelingseten?” Bas heeft z’n kop er nog bij: “pasta carbonara”.

Casper is tevreden en Bas mag het water uit. “Lekker koud”, lacht hij. En dan: zo snel mogelijk de natte kleren uit, droge aan en rondjes rennen, net zo lang tot hij weer op temperatuur is.