NOS Nieuws
Als we Nederland een veilige en leefbare delta willen houden, moet het geld dat naar de wateraanpak gaat op termijn minstens verdubbelen. Dat stelt Deltacommissaris Co Verdaas, een belangrijke onafhankelijke wateradviseur van het kabinet.
Nu gaat zo’n 1 procent van het bruto binnenlands product naar de wateraanpak toe, momenteel ruim 11 miljard euro. Omdat de klimaatuitdagingen urgenter en complexer zijn geworden moet dat minstens 2 procent worden.
Verdaas presenteert vandaag zijn bevindingen aan minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat. In deze ‘herijking’ van het Deltaprogramma schetst hij welk waterbeleid houdbaar is, wat er beter kan en waar dringend aanpassingen nodig zijn. Daarbij kijkt hij naar de middellange termijn, tot 2050, maar ook naar de lange termijn, tot het jaar 2100 en verder.
De Deltacommissaris roept de overheid op om keuzes te maken in hoe we het land inrichten en ons water gebruiken, vasthouden en afvoeren. Ook benadrukt hij dat er structurele investeringen nodig zijn om Nederland veilig en leefbaar te houden. Dat is sowieso nodig, maar klimaatverandering maakt die toch al ingewikkelde opgave een stuk ingewikkelder. Met een gortdroge zomer vol waterproblemen achter ons, is zijn oproep erg actueel.
Enorm kostenplaatje
De kosten van dit alles komen met name bij de waterschappen terecht. Met Prinsjesdag wordt ieder jaar gepresenteerd hoe de financiën er precies voor staan. De afgelopen jaren zijn er steevast tekorten te zien, die bovendien steeds verder oplopen. Ook dit jaar valt dat te verwachten. Volgende week wordt op Prinsjesdag duidelijk hoeveel.
De kosten van de benodigde ingrepen zijn in ieder geval gigantisch. Om een voorbeeld te noemen: het toekomstbestendig maken van het gemaal bij IJmuiden kost al snel zo’n 2 miljard euro. Daarmee heb je pas één van de vele wateruitdagingen in Nederland opgelost. Goed nieuws voor de vier miljoen mensen en bijvoorbeeld Schiphol die beschermd worden door dit gemaal, maar de uitdagingen elders in het land blijven talrijk.
Uit het rapport komt niet alleen een beeld naar voren van hoge kosten die gemaakt moeten worden, maar vooral ook de steeds groter wordende uitdagingen. De zogenoemde deltascenario’s, waarin de mogelijke toekomst van Nederland wordt geschetst, laten een duidelijke toename zien van extreme weersomstandigheden, met drogere zomers, nattere winters, intensere buien en verdere zeespiegelstijging.
Stilvallen oceaanstroming
Het rapport beschrijft een groeiende stapeling van opgaven. Veel regio’s hebben te maken met een combinatie van zoetwatertekort, verzilting, wateroverlast en waterveiligheidsvraagstukken.
“De impact is nu al zichtbaar en neemt toe”, klinkt het. “Soms plotseling, zoals de hevige wateroverlast in Limburg in 2021. Soms sluipend, zoals de impact van drogere zomers en toenemende verzilting, met opbrengstverliezen in de landbouw en schade aan funderingen, keringen en natuur tot gevolg.”
‘Niet alles kan’
De boodschap lijkt vooral te zijn dat er grenzen zitten aan de technische maakbaarheid van een land dat historisch gezien het water naar zijn hand weet te zetten. “Technische maatregelen blijven nodig, maar zijn op zichzelf onvoldoende om alle gevolgen van droogte, verzilting en wateroverlast te voorkomen, zeker op de langere termijn en bij toenemende extremen.”
De overheid moet dus transparant zijn over wat nog kan, en wat niet meer. “Niet alles kan en niet alles kan overal en altijd”, vat het document Verdaas’ visie samen. Aansluitend bij het Planbureau voor de Leefomgeving stelt het Deltaprogramma met deze herijking dat op de lange termijn niet alle effecten en risico’s beheerst kunnen worden. Daarom moet de samenleving voorbereid zijn op overlast en schade, en weerbaar worden gemaakt.
Verdaas roept overheden op om verder te kijken dan 2050. Zijn herijking spreekt van “het volgende hoofdstuk in onze watertraditie”. Dat gaat onder meer over water langer vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren, of over het meer ruimte geven aan rivieren. Uitstel van aanpassingen, waarschuwt het rapport, vergroot voor toekomstige generaties de kans op tekorten, grotere schade en minder ruimte om daar nog iets tegen te doen.
