Mini-accounts en schermtijd: zo wil EU socialemediagebruik kinderen beperken

• Ardy Stemerding

  correspondent Europese Unie

Geen totaalverbod, maar wel heel stevige beperkingen voor iedereen jonger dan 15 jaar. Dat is de kern van het wetsvoorstel van de Europese Commissie om het gebruik van sociale media door jongeren en kinderen aan banden te leggen.

Een jaar geleden werd dat plan al aangekondigd, maar vandaag maakte Commissievoorzitter Von der Leyen bekend dat het socialemediaverbod voor kinderen er wat haar betreft komt. Het wetsvoorstel met als naam de “EU-Kinderwet” is een stokpaardje van Von der Leyen. In haar ‘State of the European Union’ zei ze dat het “de beurt is aan Europa om actie te ondernemen”.

Een leeftijdsgrens hangt al langer in de lucht. Zo zijn landen als Spanje en Nederland voorstander van een EU-ban op sociale media voor minderjarigen. De plannen van vandaag zijn grotendeels in lijn met wat een panel van deskundigen voor de zomer voorstelde. In juli adviseerde dit panel, dat door de Europese Commissie was aangesteld, al om het zelfstandig gebruik van sociale media voor kinderen onder de 13 jaar te verbieden.

De details van het plan worden morgen bekendgemaakt, maar het idee van het voorstel is om jongeren stapsgewijs meer toegang te geven tot sociale media. Dat wil de Europese Commissie doen door per leeftijdsgroep vast te leggen wat wel en niet is toegestaan. “Elke leeftijdsgroep heeft zijn eigen gevoeligheden en krijgt daarom een beschermingsniveau dat daarop is afgestemd”, zei Von der Leyen daarover.

Zo mogen kinderen jonger dan 13 jaar niet zelf een account openen, zij kunnen dan ook geen gebruikmaken van sociale media. Jongeren tussen de 13 en de 15 jaar oud kunnen een wat de Europese Commissie noemt ‘mini-account’ gebruiken, dat door de ouders wordt aangemaakt en beheerd.

Op dit type account zit een tijdslimiet van een uur per dag, zegt Von der Leyen vandaag, en ook zijn de functionaliteiten beperkt. Welke functies jongeren in die leeftijdscategorie niet zouden kunnen gebruiken, is nog niet bekendgemaakt. Wel zal dit te maken hebben met beperkingen die moeten voorkomen dat kinderen urenlang op de platforms doorbrengen. Zo zei Von der Leyen vandaag dat “kinderen steeds meer worden overspoeld met content die erop gericht is om ze constant te laten scrollen”.

Boven de 15 mogen jongeren als het aan de Europese Commissie ligt zelf bepalen wat ze doen op sociale media. De wet stelt wel eisen aan het ontwerp van de online platforms. Zo moet het ontwerp van de platforms verplicht veilig zijn voor gebruikers in de leeftijdscategorie van 15 tot 18 jaar.

De wet gaat niet alleen gelden voor sociale media zoals TikTok, Facebook en Instagram, maar ook voor videoplatforms, AI-chatbots en games. Welke dat precies betreft, is eveneens nog niet bekendgemaakt. Online onderwijsplatforms vallen vermoedelijk niet onder de nieuwe regels.

Het is de vraag hoe de Europese Commissie socialemediaplatforms aan de opgelegde regels wil gaan houden. Zo is in Australië al een verbod op sociale media voor kinderen tot 16 jaar oud, maar dat is door kinderen te omzeilen. Ook kunnen kinderen uitwijken naar platforms waar geen verplichte leeftijdsscan geldt.

Daarom zijn er twijfels over de effectiviteit van leeftijdsscans. Zo zijn deskundigen verdeeld of de technologie die de Europese Commissie ervoor ontwikkelde wel gaat werken. Ook zijn er zorgen over de privacygevoeligheid ervan.

Daarnaast zijn er Europarlementariërs die vrezen dat de socialemediabedrijven te zacht worden aangepakt, omdat ze nu alleen aanpassingen hoeven door te voeren voor kinderen. Volgens hen is het hard nodig om ook aanpassingen te eisen in het verslavende ontwerp voor iedereen boven de 15 jaar oud.

Daarover zei Von der Leyen vandaag dat “we verslavende elementen niet hoeven te accepteren”. Ook stelde ze dat Europa zich niet laat leiden door de grote technologiebedrijven. “Europa heeft de macht. Wij bepalen de regels, niet Big Tech.”

Morgen presenteert de Europese Commissie het wetsvoorstel. Daarna gaan het Europees Parlement en de regeringen van de EU-landen ernaar kijken. Zij kunnen nog aanpassingen doen of het voorstel tegenhouden. Daarna onderhandelen ze samen over een definitieve versie.