‘Ministerie zet gemeenten onterecht onder druk over staalslakken’

• Tobias van der Valk

  redacteur

• Merel Stikkelorum

  redacteur Binnenland

• Sarah Bürmann

  redacteur Binnenland

Gemeenten moeten zelf de mogelijkheid hebben om de omstreden staalslakken te verbieden. Dat zegt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een reactie op een brief van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, waarin staat dat gemeenten niet zelf zo’n besluit mogen nemen.

Milieurechtadvocaat Rogier Hörchner sluit zich aan bij de gemeenten. Hij spreekt van onterechte “powerplay” van het ministerie. “De gemeenten mogen zelf wel degelijk aanvullende regels stellen.”

Staalslakken zijn een restproduct van staalproductie. Ze worden onder meer gebruikt in de wegenbouw maar zijn omstreden omdat ze schadelijk kunnen zijn als ze nat worden en gaan lekken. De afgelopen jaren waren er incidenten op verschillende plekken in Nederland. Gemeenten draaiden in die gevallen vaak op voor de kosten.

Uit berichtgeving van Nu.nl en Investico bleek vandaag dat het ministerie een stokje wil steken voor lokale maatregelen tegen staalslakken. In het kader van de ‘circulaire economie’, waarin afval wordt hergebruikt, is het van belang om geen beperkingen op te leggen op het gebruik van dit materiaal, schreef de hoogste ambtenaar van Infrastructuur en Waterstaat in een brief. Gemeenten die al een verbod of vergunningsplicht hebben afgekondigd, moeten dat dit jaar nog terugdraaien.

Ook staalproducent Tata Steel benadrukt het belang van het circulaire gebruik van de staalslakken in een reactie aan de NOS. Door extra lokale regels ontstaat een “ongelijk speelveld”, aldus het bedrijf, en worden “veilige toepassingen van het product belemmerd”.

Volgens jurist Hörchner wordt het argument van de circulaire economie echter veel te vaak misbruikt. “Ik ben ervan overtuigd dat deze brief van het ministerie te maken heeft met de lobby die er is vanuit bedrijven zoals Tata Steel, die de staalslakken produceren. Er ligt een enorme berg en daar moeten ze gewoon vanaf.”

Na onder meer berichtgeving van de NOS en Nieuwsuur heeft de Tweede Kamer besloten tot een tijdelijk gedeeltelijk verbod op het gebruik van staalslakken. Een aantal gemeenten besloot op basis van dat verbod om lokaal onderzoek te doen en zelf aanvullende maatregelen te nemen.

De VNG vindt het “cruciaal” dat gemeenten de mogelijkheid hebben om maatregelen op te leggen als er negatieve gevolgen zijn voor de mensen en natuur. “Ook in het geval van staalslakken moeten gemeenten die mogelijkheid hebben”, aldus een woordvoerder.

De organisatie betwijfelt of de Rijksoverheid gemeenten kan overrulen. “De vraag is of dat juridisch wel kan. Gemeenten hebben immers ook een wettelijke taak in het naleven van de zorgplicht.” De woordvoerder wijst er bovendien op dat de kosten voor het weghalen van staalslakken worden betaald door de gemeenten.

Gemeenten als Brummen en Gorinchem, die zelf maatregelen hebben getroffen tegen staalslakken, zeggen dat ze bereid zijn om het tot een rechtszaak te laten komen.

Volgens advocaat Hörchner staan deze gemeenten in hun recht als ze de omstreden materialen willen verbieden. “De minister stelt dat hij de regels bepaalt en de gemeenten hiervan niet mogen afwijken. Dat klopt niet. Zij mogen wel degelijk aanvullende regels stellen.”

De brief van het ministerie zal wel veel gemeenten ervan weerhouden om een verbod in te stellen, denkt hij. “Ik ben bang dat een belangrijk deel zal schrikken van de powerplay van het ministerie, dat zegt: waag het niet om betere regels te stellen dan wij al hadden bedacht.”

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat laat weten een taskforce op te richten. Ze wil snel met de gemeenten om tafel. De VNG wil graag dat “het Rijk inzet op een product waarbij gemeenten erop kunnen vertrouwen dat het veilig is en dat áls het fout gaat, de rekening niet bij de gemeenten komt te liggen.”