Muizen vreten Friese weilanden kaal, ‘we hebben weer een uitbraakjaar’

Duizenden, misschien wel tienduizenden muizen vreten op dit moment de weilanden kaal in het midden van Friesland. De muizen richtten de afgelopen weken vooral schade aan in veenweidegebieden, maar worden nu ook volop in de kleistreek gezien.

“Ze vreten de wortels op en dan gaat het gras dood”, zegt boer Jan Brouwer uit Koufurderrige bij Omrop Fryslân(opent in nieuw venster). Volgens hem scheelt de muizenplaag zo’n 20 procent opbrengst van zijn gras.

Muizenplagen zijn niet nieuw in het weidegebied tussen Woudsend en Heeg. In 2014 bijvoorbeeld vraten veldmuizen in totaal 26.000 hectare grasland kaal. Vijf jaar later was de schade opnieuw groot. Wageningen Universiteit publiceerde satellietfoto’s waarop grote stukken bruin grasland vol muizengangen te zien waren.

Nu is het opnieuw raak. “We hebben weer een uitbraakjaar”, aldus ecoloog Eddy Wymenga. Hij zag de nieuwe plaag eind vorig jaar al aankomen. Alleen een koude, natte winter had de muizen kunnen tegenhouden, stelt hij. Maar die kwam niet.

“De veldmuis is eigenlijk een steppebeest en vindt dat grasland fantastisch”, verklaarde Gerbert Roerink van de Wageningen Universiteit in 2019. “Het gras geeft ze dekking en dan komt er een soort van hysterie over die muizen, waardoor de populatie enorm groeit. Ze graven gangen onder de graszoden en eten het gras en de wortels. Als je niets doet, blijft daar niets van over.”

Toch kijken de boeren niet lijdzaam toe. Boer Brouwer bijvoorbeeld heeft een paar weken geleden grote stukken van zijn land onder water gezet. Het idee is simpel, zegt hij: muizen verdrinken massaal in hun holletjes. Muizen die het water ontvluchten, worden opgepeuzeld door roofvogels.

Het werkt, benadrukt Brouwer: “Het gras begint nu weer aardig terug te komen op die plekken.”

Brouwer en zijn collega-boeren kunnen zo nodig de weilanden opnieuw onder water zetten. In tegenstelling tot de rest van Nederland geldt in het Noorden geen sproeiverbod. “We hebben de nationale regenton voor de deur. Dat is het IJsselmeer”, zegt Niek Bosma van Wetterskip Fryslân. “Daar zit nog genoeg water in.”

Verder kunnen de boeren niet veel meer dan afwachten. Met één zekerheid, benadrukt zowel Bosma als ecoloog Wymenga: volgend jaar is er géén muizenplaag.

“Bij zo’n plaag komen er op een gegeven moment gewoon te veel”, legt Bosma uit. “Dan komt er een ziekte in en zijn binnen een paar weken al die muizen dood.”

“Je moet je voorstellen: van die duizenden muizen blijven er dan een paar over”, vervolgt hij. “Die beginnen weer opnieuw en over een paar jaar hebben we hier dan weer te maken met een nieuwe uitbraak.”