Na vijf jaar Taliban blijven vrouwen in Afghanistan vechten voor een toekomst

• Devi Boerema

  correspondent Zuid-Azië

Zo’n veertig meisjes met roomwitte hoofddoeken boven blauwe jurken zitten gebogen over hun toetsen. Waarschijnlijk is het een van de laatste toetsen die ze maken in hun korte schoolcarrière. “Ik wil graag na groep 8 verder leren, maar dat mag ik niet”, zegt Niloufar*.

Het is vandaag vijf jaar geleden dat de Taliban de macht overnamen in Afghanistan, na de dramatische val van de hoofdstad Kabul. Sindsdien mogen Afghaanse meisjes niet doorleren na hun twaalfde levensjaar. Het is het enige land ter wereld dat voortgezet onderwijs verbiedt voor vrouwen.

Volgens de Verenigde Naties worden daardoor bijna 2,5 miljoen meisjes en vrouwen veroordeeld tot de muren van hun huis. “We zien op dit moment in Afghanistan een van de ergste mensenrechtencrises in de wereld en de ergste crisis voor de rechten van de vrouw”, zegt onderzoeker Fereshta Abbasi van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch.

Tijdens de eerste regeerperiode van de Taliban, tussen 1996 en 2001, werden vrouwen ook op vergaande manieren uitgesloten. Toch was er tijdens vredesonderhandelingen tussen de Verenigde Staten en vertegenwoordigers van de Taliban in Qatar hoop dat het nu anders zou gaan. De Taliban beloofden onder meer dat ze vrouwen toegang zouden geven tot onderwijs.

“Maar in de afgelopen vijf jaar hebben ze laten zien dat het heel moeilijk is om beloftes van de Taliban te vertrouwen”, aldus Abbasi. In maart 2022 werd onderwijs voor meisjes boven de 12 jaar gestopt. Officieel is het nooit verboden, maar de Taliban zeggen dat het niet veilig is voor vrouwen om naar school te gaan.

De hoofdlerares van de meisjesschool die we in Afghanistan bezochten, legt uit dat ze om die reden hoop blijft houden. “De overheid heeft beloofd dat ze met een oplossing zou komen”, zegt ze. “Daarom blijven we onze studenten motiveren om na te denken over hun toekomst.”

Elk meisje in dit klaslokaal draagt een ID-kaart om haar hals. Daarop staan basisgegevens zoals haar naam, geboortedatum en groep vermeld. Maar bovenaan staat ook het beroep van haar dromen geschreven.

Masha wil dokter worden, staat er op haar kaartje. De hoofdlerares vertelt dat leerlingen, leraren en ouders wordt verteld dat ze het kind moeten aanspreken met de titel van hun droombaan. “We zeggen dan bijvoorbeeld: ‘dokter Masha, haal wat eten’. Of: ‘dokter Masha, maak je huiswerk’. Zo bevestigen we de ambitie die ze hebben.”

Deze school wil de motivatie van de studenten niet breken door hen te vertellen dat ze niet verder kunnen leren. “Mijn oudere zus wil ingenieur worden”, vertelt Niloufar. “Ik zeg tegen haar dat ze hoop moet blijven houden dat het mogelijk is.” Voor haar ligt een tekening waarop ze zichzelf als arts heeft getekend.

In de afgelopen vijf jaar stapelden de decreten die de rechten van vrouwen inperken zich snel op. Die kwamen rechtstreeks uit het ideologische machtscentrum van de Taliban in Kandahar. “De prioriteit zou moeten liggen bij het aanpakken van de hongersnood, maar prioriteit van leider Akhundzada is het berechten van vrouwen”, zegt Abbasi van Human Rights Watch daarover.

Volgens de ‘Wet op de bevordering van de deugd en de bestrijding van het kwaad’ uit 2024, kortweg de deugdwet, moeten vrouwen zich volledig bedekken in het openbaar. Hun stem mag niet te horen zijn en ze mogen alleen met toestemming en onder begeleiding van een man naar buiten.

Volgens Abbasi is er geen reden te vinden voor deze wetgeving. “Op dit moment kan ik niet anders dan geloven dat ze vrouwen haten. De Taliban zijn een extremistische en misogyne groep.”

Eerder verlaagden de Taliban de wettelijke leeftijd waarop meisjes mogen trouwen van 16 jaar naar wanneer ze de puberteit bereiken. Stilte bij een kind van rond de 11 jaar mag nu geïnterpreteerd worden als toestemming voor het huwelijk.

De Taliban zijn veel repressiever gebleken tijdens de tweede regeerperiode. Voor Afghaanse vrouwen bestond daarover nooit enige twijfel, ondanks gedane beloftes. Ze pakken daarom het verzet weer op.

Via ondergrondse scholen volgen vrouwen lessen die in elkaar zijn gezet door leraressen die hun baan hebben verloren. Ze doen dat soms letterlijk ondergronds, in de kelders van huizen.

We spraken met verschillende vrouwen die lessen volgen op zo’n geheime school die wordt gesteund met geld van onder anderen Nederlandse particulieren. “In het begin was ik bang om hier te komen”, zegt Zara*. “Maar toen de lessen begonnen, verdween die angst.”

Drie keer per week komt een groep vrouwen tussen de 15 en 25 jaar bij elkaar in de kelder van een woonhuis. De tijden verschillen, om niet te veel aandacht te trekken in de buurt.

Ook Bina* gaat erheen. “Ze hebben onze toekomst weggenomen”, verzucht ze. “Maar door deze lessen te volgen, heb ik weer een beetje hoop gekregen.”

* Uit veiligheidsoverwegingen zijn de namen van geïnterviewde meisjes en vrouwen aangepast.

Correspondent Devi Boerema reisde door Afghanistan om te zien hoe het land ervoor staat, vijf jaar na de machtsovername: