Naast militairen ook moeders in actie tegen bendegeweld Kaapstad: ‘Oprotten’

• 

  Elles van Gelder

  correspondent Afrika

In de buitenwijken van Kaapstad in Zuid-Afrika, weg van de toeristische stranden en hippe koffietentjes, is moord de dagelijkse realiteit. In buurten achter de Tafelberg zijn gisteren militairen aangekomen om te helpen het bendegeweld aan te pakken. Ook buurtbewoners proberen het tij te keren.

Een klein groepje vrouwen loopt met zaklampen en in gele hesjes door de straten van de wijk Mitchells Plain. Het is 05.00 uur in de ochtend en de wijk ontwaakt langzaam. “We proberen de mensen die naar hun werk moeten veilig naar de bus te krijgen”, legt een van hen uit.

Buurtwachten Cheryl, Carol en Amanda zijn de moeders van de buurt. Klein van stuk, maar met een grote mond. Op de hoek van de straat staan twee jonge mannen, duidelijk onder invloed van drugs. “Ga naar huis. Oprotten. Jullie maken mensen bang. Gebruik achter je eigen voordeur.”

De vrouwen maken deel uit van een netwerk van buurtwachten: groepen burgers die vrijwillig patrouilleren op de Kaapse Vlakte, buitenwijken van Kaapstad die berucht zijn om bendegeweld. Afgelopen maand werden er veertig moorden gepleegd in de stad.

De buurten bestaan uit kleine arbeiderswoningen en troosteloze flatgebouwen, gebouwd tijdens de apartheid. In de jaren 60 en 70 werden Zuid-Afrikaanse mensen van kleur hiernaartoe verbannen. Het waren buurten zonder toekomst, zonder werk. De bevolking raakte verslaafd aan drank en drugs. Bendes boden een gevoel van gemeenschap en een manier om geld te verdienen.

“Geweld is hier genormaliseerd”, zegt buurtwacht Carol February. Op klaarlichte dag schieten groepen mannen op elkaar. Ook burgers worden gedood in het kruisvuur. “En het wordt alleen maar erger.” Bendes zijn uiteengevallen in kleinere groepen. De macht ligt niet meer bij een paar gangsterbazen. Die kleinere bendes rekruteren mannen bij rivaliserende bendes. Dat leidt tot wraakmoorden.

Dat is precies wat pastor Craven Engel in een buurt verderop probeert te voorkomen. Hij zit in een flatje in de wijk Hanover Park tegenover de 18-jarige Zenadeen, een drugsverslaafde die net slachtoffer is geworden van een steekpartij. “Je weet waar dit kan eindigen. Als je wraak neemt, dan word je zo een bende ingesleurd. Doe het niet. Het kan je dood betekenen.”

Zenadeens vader was een gangster en maakte deel uit van de bende Fancy Boys. Toen Zenadeen zes jaar oud was, kwam hij om het leven. “Ik geloof door een spel Russisch roulette”, zegt Zenadeen. Bendes proberen dat te gebruiken om hem te ronselen. “Zodat ik als zoon in zijn voetsporen treed.”

“Vanochtend waren er weer twee moorden in de wijk”, zegt de pastor als hij weer buiten staat. “Ik hoop dat het leger rust brengt, maar tegelijkertijd ben ik heel sceptisch. Je hebt maanden nodig om deze buurt te begrijpen en te weten welke bendes waar opereren.”

Pastor Engel heeft een soepkeuken bij zijn kerk en biedt jongens als Zenadeen werk aan. “We moeten de jongeren in deze wijk een alternatieve toekomst bieden, want de werkloosheid is hoog. Het bendegeweld loopt de spuigaten uit. Er zijn niet alleen meer bendes, maar de gangsters worden ook jonger. Ik heb het over kinderen van acht jaar die drugs afleveren en wapens hebben.”

Ook de buurtwachten hebben er weinig vertrouwen in dat het leger iets gaat veranderen. De soldaten gaan samenwerken met de politie, en die hebben het geweld al decennia niet in de hand. “Je belt ze, maar dan komen ze altijd te laat”, zegt buurtwacht February. “En dit is een sociaal probleem, dat los je niet op met andere gewapende mannen. Dit begint achter de voordeur. Bendes richten zich op kinderen uit arme gezinnen en beloven ze een beter leven.”

De politieminister heeft erkend dat het inzetten van het leger geen oplossing is en dat de wijken ook ontwikkeling nodig hebben. Maar dat verhaal hebben ze hier al vaker gehoord. En dus blijft de buurt proberen zelf verandering te brengen.

“Ze zouden in ons moeten investeren en meer buurtwachten moeten inzetten”, zegt February. “De gangsters zijn onze kinderen en wij kunnen een verschil maken.” Bang voor hun wapens is ze niet. “Als het onze tijd is, dan is dat maar zo. Wij blijven ferm.”