Nabestaanden woedend na verwijdering panelen Margraten: ‘Totale ontering’

• 

  Sjoerd den Daas

  correspondent Verenigde Staten

Veteraan Robert Gray heeft weinig woorden nodig om zijn ongenoegen te laten horen over Margraten: “Totale ontering”. Op de militaire begraafplaats in Zuid-Limburg liet Amerika onlangs twee panelen met foto’s en verhalen van zwarte Amerikanen weghalen. “Het grootste deel daar is aangelegd door Afro-Amerikanen. Zij groeven de graven, hebben het merendeel van de soldaten begraven.” Met nabestaanden komt hij in actie.

Nabestaanden, oorlogsveteranen en belangenclubs voor zwarte Amerikanen: ook in Amerika is het nieuws uit Margraten niet ongemerkt voorbijgegaan. “Ik ben er zo ongelukkig over”, zegt Margaret Pender. “Verbijsterd ben ik, gefrustreerd.” Ze is familie van de weduwe van Willey F. James Jr., die op 25-jarige leeftijd als verkenner in het leger om het leven kwam.

Geboren in de jaren 20 in Kansas City, kort voor de bevrijding omgekomen in Duitsland. Samen met zes andere Afro-Amerikaanse oorlogsveteranen kreeg James Jr. in 1997 alsnog Amerika’s hoogste militaire onderscheiding, bijna vijftig jaar na hun witte collega’s in het leger. President Clinton reikte de Medal of Honor uit aan zijn weduwe.

Die eervolle onderscheiding zullen ze hem niet gauw afpakken. Maar bijna dertig jaar na de uitreiking waait er een andere wind in het Witte Huis. “Het voelt alsof alles wordt uitgewist waar wij als zwarte Amerikanen voor staan”, beschrijft Pender haar gevoel bij dit nieuwe tijdperk.

Op de eerste dag van zijn terugkeer in het Witte Huis ondertekende Donald Trump liefst 26 presidentiële decreten. Daaronder een decreet waarin stond dat er direct een einde moest komen alle ‘beschamende discriminerende’ programma’s, evenals aan ‘illegale’ diversiteit. Een boodschap die lijkt te zijn doorgedrongen tot de lagere niveaus. Sindsdien wordt de geschiedenis op meerdere plekken actief herschreven. Soms subtiel, vaak een stuk minder.

Op de website van de Nationale Begraafplaats in Arlington verdwenen verhalen waarin de rol van zwarte militairen werd beschreven, net als die van hispanics en vrouwen. De publieke radiozender NPR citeerde een ambtenaar die het eufemistisch een ‘vernieuwing’ van de ‘digitale content’ noemde. Of Margraten in diezelfde categorie valt, is onduidelijk.

Washington heeft bij monde van de AMBC, verantwoordelijk voor militaire begraafplaatsen als die in Margraten, nog niet gereageerd op vragen daarover van de NOS. Eerder stelde het dat een van de panelen steeds gewisseld wordt en een ander paneel dan wordt verwijderd.

In Kansas City nemen ze met die uitleg geen genoegen. “Zij gingen daarheen om het Europese continent te bevrijden van fascisme en racisme”, zegt veteraan Gray over de zwarte militairen. Zelf is hij oud-marinier. De afgelopen jaren deed hij veel onderzoek naar het leven van James Jr., die net als hij opgroeide in een sterk gesegregeerd Kansas City. Als zwarte jongeman mocht James het spoor niet eens over, weet Gray.

“Ze wilden ook rassengelijkheid in de VS, dat is waar ze voor vochten.” Tegen die geschiedenis, en de late erkenning van het Witte Huis, komt het ogenschijnlijk uitwissen van die ontberingen juist ook bij zwarte veteranen als Gray hard aan. “We hadden nooit gedacht dat ze zó laag zouden gaan.”

“Het is de kaasschaafmethode”, zegt directeur Carmaletta Williams bij de Black Archives, een organisatie die de geschiedenis en cultuur van Afro-Amerikanen in het Midden-Westen van de VS documenteert. “Elke keer worden er rechten afgesneden”, zegt ze, gevraagd of Amerika teruggaat in de tijd. “Tot je geen kaas meer over hebt.”

Ze wijst daarbij ook naar de manier waarop kiesdistricten door de Republikeinen opnieuw worden vormgegeven, in de hoop bij de tussentijdse verkiezingen van volgend jaar hoger te scoren. Ook in de staat Missouri, waar Kansas City deel van uitmaakt. “Zodanig dat de zwarte stem verwatert, en bijna verdwijnt. Daar moeten we hard tegen opstaan.”

Robert Gray, zelf jarenlang eerste sergeant, doet dat al. Hij schreef een brief aan het Witte Huis en aan de begraafplaats-opzichters van ABMC. “Ik hoop dat andere veteranenorganisaties dat ook gaan doen. Wij staan het niet toe dat men onze geschiedenis onteert.”

Ook gaat hij de boer op met de erfenis van Willy F. James Jr. Op de Lincoln Highschool in de wijk waar James Jr. opgroeide, maar vroegtijdig verliet om ten strijde te trekken in Europa, reikt Gray postuum diens schooldiploma uit. “Een eer die laat kwam, maar hem niet wordt onthouden.”

Elizabeth Baldwin, de zus van James Jr., is blij dat ze het nog mag meemaken. “Ja, prachtig”, zegt ze. Praten kost haar moeite. “Ik ben 104.”

Nichtje Margaret Pender neemt het van haar over. “Ik hoop dat de panelen worden teruggeplaatst, daar vechten we voor”, zegt ze. “Als de leerlingen die hier nu zijn, niet weten waar ze vandaan komen, dan weten ze ook niet waar ze naartoe gaan.”