Nederlanders vrezen afbrokkelen internationale rechtsorde

• Indy Scholtens

  redacteur Online

• Sarah Noyon

  redacteur Buitenland

De wereldorde verandert en ons land is daar niet klaar voor, vinden Nederlandse burgers. Dat schrijft(opent in nieuw venster) onderzoeksinstituut Clingendael op basis van een peiling onder ruim 4000 Nederlanders. “Het afbrokkelen van de internationale rechtsorde” wordt gezien als een van de grootste dreigingen van deze tijd.

De angst is veroorzaakt door recente acties van de wereldmachten, en dan met name van de VS, vertelt hoofdonderzoeker Christopher Houtkamp. “Grootmachten houden zich steeds minder aan het internationaal recht en kunnen zich ook tegen ons keren.”

Een voorbeeld zijn de dreigingen van president Trump om Groenland in te nemen, zegt Houtkamp. Daardoor lijkt het alsof grootmachten “alles pakken wat ze kunnen”. En daar worden mensen bang van, aldus Houtkamp.

Sinds 2022 peilt Clingendael elk jaar welke internationale ontwikkelingen Nederlanders het meest hoopgevend vinden en welke het meest bedreigend. Geopolitieke gebeurtenissen blijken vaak leidend. Zo vreesden Nederlanders begin 2023 dreigingen uit Rusland het meest – dat was de eerste peiling sinds de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022.

De categorie “afbrokkelen van de internationale rechtsorde” steeg in het onderzoek van plek 21 naar plek 3, achter respectievelijk cyber- en fysieke sabotage van vitale infrastructuur. Een dusdanige stijging had Houtkamp niet verwacht. Toen in de oorlogen in Oekraïne en Gaza ook het internationaal recht werd geschonden, bleef zo’n stijging achterwege. “Maar kennelijk werd Amerika toch gezien als een van de landen die voor ons deel van de wereld de rechtsorde bewaakten.”

Dat beaamt hoogleraar internationaal recht Larissa van den Herik, die niet bij het onderzoek betrokken was. “De VS trekt zich steeds meer terug, terwijl het land altijd de sponsor van de internationale rechtsorde was.”

Voor het eerst heeft Clingendael Nederlanders gevraagd naar de weerbaarheid van ons land. Dat die niet groot genoeg is, blijkt een van de grootste angsten van respondenten. Een kleine meerderheid denkt ook dat Nederland binnen vijf jaar nog niet weerbaar genoeg is om een internationale crisis het hoofd te bieden.

Ook het vertrouwen in het herstel van de rechtsorde op de korte termijn is niet groot. 63 procent van de respondenten denkt dat de afbrokkeling van de rechtsorde zal doorzetten.

Er zijn ook aspecten die de respondenten als hoopgevend zien. Hoop wordt bijvoorbeeld geput uit “ontwikkelingen die bijdragen aan de bescherming van de gemeenschap” en aan het beperken van internationale afhankelijkheid. Dat laatste gebeurt onder meer door de verdediging tegen cyber- en fysieke aanvallen te vergroten, het stimuleren van de moderne industrie in eigen land en het vergroten van de investeringen in de militaire capaciteit van Europese landen.

Dat laatste is volgens hoogleraar Van den Herik nu het belangrijkst. “Wat we móéten doen, is de Europese Unie als machtsblok versterken”, zegt ze. “We moeten intern veel steviger samenwerken en ook partners buiten de EU aanhalen. Denk aan Canada, het Verenigd Koninkrijk en Oekraïne, dat zijn militaire machten van betekenis. Zo worden we zelf een macht die sterk genoeg is om in dat gat te springen dat de VS nu laat ontstaan en zo kunnen we de internationale rechtsorde blijven ondersteunen.”