Nederlandse werkenden meest productief in 20 jaar, hoe kan dat?

Het is cruciaal voor de economische groei en welvaart van een land: de arbeidsproductiviteit. Die geeft aan hoeveel werk je gedaan krijgt in een uur en dus hoe efficiënt dat wordt gedaan. Vorig jaar groeide de economie met 1,8 procent en de arbeidsproductiviteit met 2,4 procent, blijkt uit nieuwe cijfers van het CBS. Het is de hoogste stijging in 20 jaar tijd.

De cijfers zijn goed nieuws, zeggen verschillende economen tegen de NOS. Al jaren roepen beleidsmakers op tot meer investeringen om productief te zijn. Toch zegt het nieuwe cijfer lang niet alles. “Sterker nog, het kan een vertekend beeld geven van hoeveel productiever we daadwerkelijk zijn geworden”, aldus CBS-hoofeconoom Peter-Hein van Mulligen.

Hoe zit dat en wat betekent het cijfer wel?

“Arbeidsproductiviteit is het gratis bier van de economie”, vat macro-econoom Jasper Lukkezen samen. “De arbeidsproductiviteit stijgt als je meer produceert met hetzelfde aantal mensen. Bijvoorbeeld door met machines sneller te produceren. Produceer je per gewerkt uur meer, dan stijgt die productiviteit.”

Volgens hem is er bij een hogere arbeidsproductiviteit bovendien amper sprake van een trade off. “Het is niet zo dat als de arbeidsproductiviteit omhoog gaat, dat ten koste gaat van iets anders. We worden er allemaal beter van.”

Er zijn maar een paar jaren in de afgelopen decennia waarin we juist minder productief werden. “Hogere arbeidsproductiviteit komt vaak door technologische vooruitgang, en er is nooit sprake van technologische achteruitgang”, zegt Van Mulligen.

Maar een groeicijfer van 2,4 procent is vrij uitzonderlijk. Het heeft volgens economen meerdere verklaringen. Een daarvan is opvallend genoeg het dichtdraaien van de Groningse gaskraan: dat was een directe klap voor het landelijke productiviteitscijfer. Ook nog jaren later.

Dat komt doordat veel geld werd verdiend met het winnen van gas met naar verhouding weinig mensen. “Dat was dus een sector met een hoge arbeidsproductiviteit die toen wegviel”, aldus Van Mulligen. Daardoor was de arbeidsproductiviteit de jaren daarna lager, en de stijging in 2025 ten opzichte van het jaar daarvoor dus extra hoog.

Daarnaast daalde het aantal uren dat we werkten afgelopen jaar met 0,6 procent. En dat verhoogt dus ook die arbeidsproductiviteit. Reden volgens het CBS: het strenger handhaven op schijnzelfstandigheid sinds 2025 door de Belastingdienst. “Het aantal zzp’ers is namelijk afgenomen, waar dat aantal voorheen juist toenam”, aldus Van Mulligen.

En dat is opmerkelijk, aangezien de economie als geheel wél is gegroeid. “In tegenstelling tot de financiële en de covid-crisis. Toen zag je ook dat het aantal gewerkte uren bij zelfstandigen flink daalde.”

Waarom zzp’ers nu ook minder uren hebben gewerkt is, los van die wetswijziging, is volgens Van Mulligen niet duidelijk. “Het is in ieder geval niet zo dat zzp’ers hetzelfde aantal uren in loondienst zijn gaan werken.”

Gebeurtenissen uit het verleden kwamen ook in 2025 tot uiting. Denk aan corona, toen bedrijven hun personeel vasthielden terwijl er minder werk was. “Een goede IT’er aanhouden terwijl je er eigenlijk geen werk voor hebt, zoiets”, zegt hoofdeconoom bij ING, Bert Colijn.

“Maar dit hamsteren van personeel is er inmiddels wel uit”, zegt Colijn. Doordat de lonen ook stegen werd het duur om personeel aan te houden en zijn bedrijven op zoek gegaan naar efficiëntere manieren om te werken.

Dan is het de afgelopen tijd ook veel gegaan over kunstmatige intelligentie die banen zou kunnen vervangen. Afgelopen jaren kondigde meerdere banken ontslagrondes aan, zoals ING, ABN en Triodos. Als een van de redenen hiervoor werd ook AI genoemd.

“Matige productiviteitsgroei in de IT en de bankensector geven de indruk dat kunstmatige intelligentie nog niet veel effect op de cijfers heeft”, zegt Colijn. Volgens hem is kunstmatige intelligentie in ieder geval niet dé reden dat onze arbeidsproductiviteit vorig jaar is toegenomen.

Waar sommige sectoren erbovenuit steken, zoals de maakindustrie, lijkt het er volgens Colijn op dat er in de meeste sectoren nu efficiënter gewerkt wordt. Fabrieken zouden met nieuwe machines meer kunnen produceren met minder mensen.

Al met al is het groeicijfer een hoopvol cijfer, vindt econoom Lukkezen. Maar echt tevreden is hij pas als over een paar jaar die groei standvastig blijkt. “Ik wijt de groei nu meer aan vertekeningen dan dat we onze arbeidsproductiviteitsagenda op de rit hebben. De tijd moet uitwijzen hoe dit over een paar jaar is.”