‘Nog geen conclusie getrokken over coalitie met VVD en GL-PvdA’

Buma komt terug van uitspraken over uitsluiten middenkabinet

Informateur Buma komt terug van zijn woorden na afloop van de formatie vanmiddag. Dat doet hij nadat hij in de media teruglas dat hij een coalitie met VVD en GroenLinks-PvdA zou uitsluiten. Dat was niet zijn bedoeling, blijkt uit een verklaring. Die conclusie heeft hij naar eigen zeggen nog niet getrokken.

Hij baseerde zijn uitspraak – “die blokkade die blijft en die is er” – op het verslag van verkenner Koolmees. “Ik heb tot op heden geen reden om aan te nemen dat dat is veranderd. Dat is de stand van dit moment.”

Buma gelooft niet in kabinet met VVD en GroenLinks-PvdA

Informateur Buma denkt dat er geen kabinet komt van D66, CDA, VVD en GroenLinks-PvdA, het zogenoemde middenkabinet. Zo’n kabinet heeft de voorkeur van winnaar D66, maar VVD-leider Yesilgöz heeft voor en na de Tweede Kamerverkiezingen meerdere keren benadrukt dat haar partij dat niet wil. Het is niet ongebruikelijk in Den Haag dat een politieke partij toch in een kabinet stapt, ondanks eerder protest. Maar in het geval van de VVD gaat dit niet gebeuren, denkt Buma.

“Deze variant is afgevallen”, aldus Buma. “De blokkade is er nu en die blijft”.

Buma: deadline 9 december blijft haalbaar

Informateur Buma wil nog niet vooruitkijken naar volgende week, maar het ligt voor de hand dat er dan gesprekken zijn met andere fractievoorzitters. “Ik wil me concentreren op de opdracht om een stuk te schrijven waar andere partijen bij kunnen aanhaken.” De deadline van 9 december is nog steeds haalbaar, zegt hij. “Ik hoop dat ik dan een beeld heb van de partijen die mogelijk mee willen doen.”

Op de vraag of Buma na deze fase door wil als informateur zegt hij dat dat niet de bedoeling is. “Mijn rapport is echt mijn eindrapport. Ik ben nu drie weken uit Leeuwarden maar ik ga hierna echt weer terug.” Buma is burgemeester van Leeuwarden. Hij rijdt voor dit weekend weer terug. “Cambuur speelt thuis tegen Helmond Sport.”

Bontenbal zegt dat ze dit weekend doorgaan met aan teksten schaven. “Er zijn nog best wat openstaande punten die geel gearceerd zijn.” Jetten: “Ja maar we hebben vandaag wel heel veel geel gearceerde stukken kunnen vervangen door tekst.”

Gesprekken Jetten, Bontenbal en informateur Buma weer begonnen

De ronde met gesprekken met experts lijkt voorbij, zegt CDA-leider Bontenbal. “Er worden nu teksten geschreven en per ronde worden die teksten concreter. Dan blijven er op een gegeven moment steeds minder bespreekpunten over.”

Ook D66-leider Jetten zegt dat ze een heel eind zijn. De twee willen ook op moeilijke dossiers als stikstof en migratie “scherpe keuzes” maken, zegt hij. “Maar dan wil je ook weten: wat zijn de consequenties en kunnen we er een meerderheid in de Kamer voor krijgen.”

Volgende week staat meer in het teken van informele of formele gesprekken met andere fractievoorzitters. Bontenbal: “Maar het is niet zo dat andere partijen over de teksten meeonderhandelen. Die tekst is van ons tweeën.”

Vrijdag geen gesprekken experts op agenda

De informateur, de partijleiders van D66 en CDA en hun secondanten hebben deze week nog een behoorlijk aantal experts gesproken, van het Centraal Planbureau tot de Raad van State. Maar vrijdag komt er geen bezoek meer, dan gaat het formatieteam verder werken aan een document, dat de basis moet worden van een mogelijk regeerakkoord.

In de ochtend belt informateur Buma eerst nog even met Kamervoorzitter Van Campen.

Informateur Buma: ‘Nu bezig met nemen van hordes’

Informateur Buma is klaar met de gesprekken in zijn werkkamer en zegt nog niet zeker te weten wanneer er zicht is op een eerste document. Hij spreekt over een meanderend proces, dat wil zeggen een kronkelend, slingerend proces. “En dan zijn er ook hordes te nemen.” Hij wil alleen niet zeggen wat de moeilijkste horde is.

Hij ziet zeker inhoudelijke verschillen tussen D66 en het CDA en probeert meer grip te krijgen op de achtergrond van die verschillen. Buma heeft D66-leider Jetten en CDA-voorman Bontenbal verteld over de metafoor van een sinaasappel. “Twee mensen ruziën over een sinaasappel, maar wat bleek: de een had die nodig voor het sap, de ander om marmelade van te maken.” Dus eigenlijk was de ruzie over een sinaasappel goed op te lossen, aldus Buma. En misschien gaat dat ook wel gelden voor de meningsverschillen in de politiek, hoopt hij.

Vicepresident Raad van State De Graaf: ik word geen informateur

Na het gesprek met de informateur houdt de vicepresident van de Raad van State, Thom de Graaf, zich op de vlakte over de inhoud van het onderhoud. Net als de Nationale Ombudsman vindt het raadgevend instituut het heel belangrijk dat wetten uitvoerbaar zijn. Daar wordt al jaren door de Raad van State en andere uitvoeringsorganisaties op gehamerd.

De Graaf is lid van D66 en heeft brede politieke ervaring als Kamerlid, als minister en als vicepresident van de Raad van State. Hij wordt in Den Haag soms genoemd als mogelijke opvolger van Buma als informateur. De Graaf zegt daar geen tijd voor te hebben en wil “enige neutraliteit” bewaken.

Buma praat met Ombudsman en vice-voorzitter Raad van State

Morgen gaan de gesprekken tussen D66 en CDA weer verder. Aan het eind van de middag spreekt informateur Buma ook nog met Reinier van Zutphen, de Nationale Ombudsman en vice-voorzitter Thom de Graaf van de Raad van State. De Graaf komt langs, het gesprek met Van Zutphen gaat via een onlineverbinding. Dat laat de woordvoerder van de informateur weten.

Jetten en Bontenbal ‘stoeien’ over teksten

De fase is aangebroken dat D66 en CDA “ook af en toe even moet stoeien” over teksten. Dat zei D66-leider Jetten bij binnenkomst. Na tientallen experts die langs zijn gekomen, gaan hij en CDA-leider Bontenbal werken aan hun document dat ze zelf een “positieve agenda” noemen.

Daarbij houden de twee ook andere partijen in gedachten. “Daar ben je continu mee bezig in je hoofd”, aldus Jetten. “Hoe schrijf je een agenda die voor anderen ook aantrekkelijk is om aan mee te gaan doen?”

Bontenbal benadrukt dat het document ook weer niet te aantrekkelijk moet zijn. “Wij vinden alles natuurlijk briljant wat we opschrijven, maar als alle partijen dat vinden dan betekent dat wellicht dat er geen scherpe keuzes zijn gemaakt.”

Dat die andere partijen de komende tijd betrokken worden is duidelijk, maar wanneer precies is onbekend. “We zitten nu in de schrijffase en ik weet niet hoelang dat duurt”, zei de CDA-leider. Ondertussen zijn er al wel “informele contacten”, aldus Bontenbal. “Maar niet met iedereen.”

‘Meer van alles gaat niet werken’

Het Centraal Planbureau (CPB) heeft aan de formatietafel bij D66 en CDA de oproep herhaald dat de overheid niet nog meer geld moet uitgeven. Directeur Pieter Hasekamp zei na zijn gesprek met de formerende partijen dat die keuzes moeten maken. “Dat zijn politieke keuzes, maar alleen maar meer van alles, dat gaat niet werken.”

Hij waarschuwde dat van extra uitgaven door vorige kabinetten vaak niet veel terechtkwam en dat daardoor de arbeidsmarkt krapper is geworden. “De Nederlandse economie kan maar een bepaalde oploop van uitgaven aan. Op een gegeven moment zullen die uitgaven en inkomsten meer met elkaar in balans moeten komen.”

Nederland wil de komende jaren fors meer uitgeven aan defensie; daar moet een nieuwe coalitie ook een plan voor maken. Hasekamp verwees daarvoor naar eerder werk van het CPB: “De doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s hebben laten zien dat daar mogelijkheden voor zijn.”

Het CDA wil dat het stikstoffonds, voorheen goed voor tientallen miljarden euro’s, terugkomt om het langslepende stikstofprobleem te verhelpen. Hasekamp was daar voorzichtig positief over. “Geld reserveren voor zo’n gerichte doelstelling, daar zou een eenmalige impuls relatief goed uit kunnen pakken.”

D66 en CDA praten met Centraal Planbureau over ‘grote keuzes’

D66 en CDA praten vandaag verder over de economie. Onder anderen de directeur van het Centraal Planbureau, Pieter Hasekamp, komt langs. D66-leider Jetten zei voor aanvang nog maar eens dat er “grote keuzes” voorliggen.

Hij noemde defensie, de toekomst van de economie en het woningtekort als voorbeelden waar echt wat moet gebeuren, en benadrukte dat de twee partijen verder vooruit willen kijken. “We hebben een waarschuwing gehad dat er het afgelopen jaar wel heel veel de nadruk lag op in het hier en nu uitgeven van geld”, zei Jetten over eerdere gesprekken met experts. “Terwijl er te weinig is nagedacht over investeren in het toekomstig verdienvermogen.”

Vorige week en gisteren spraken Jetten en CDA-leider Bontenbal al met tientallen experts en ondertussen schrijven de twee aan een document dat ze een “positieve agenda noemen”. Dat stuk moet over anderhalve week klaar zijn. Het wordt niet een compleet regeerakkoord met uitgebreide financiële bijlage, zei Jetten vandaag. Maar er komt wel een financieel kader bij “met richtinggevende keuzes”.

Ergens de komende dagen worden ook andere partijen betrokken, maar het is nog niet duidelijk wanneer dat zal zijn. “Het is aan de informateur om dat goed in te plannen”, zei Jetten.

Kamervoorzitter ontmoet koning

De nieuwe Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen is op bezoek geweest bij koning Willem-Alexander voor een kennismakingsgesprek. Dat meldt de Rijksvoorlichtingsdienst. De ontmoeting vond plaats op Paleis Huis ten Bosch, waar de koning woont.

Van Campen werd eerder deze maand verkozen tot voorzitter van de Tweede Kamer. Met zijn 35 jaar is hij de jongste Kamervoorzitter ooit.

De VVD’er en Willem-Alexander hebben elkaar vorige week nog ontmoet, bij een Bijzondere Verenigde Vergadering in de Grote Kerk in Den Haag. Daar werd stilgestaan bij het feit dat het parlement die dag 80 jaar geleden voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog weer bijeenkwam.

Wethouders willen actie tegen overlast arbeidsmigratie

Wethouders uit verschillende steden roepen het komende kabinet op om snel actie te ondernemen om de overlast van arbeidsmigranten tegen te gaan. Ze hebben een lijst opgesteld met maatregelen die het kabinet, provincies, gemeenten en het bedrijfsleven zou moeten nemen.

Op die lijst staan veel ideeën die al eerder de revue zijn gepasseerd. Zo willen de wethouders dat arbeidsmigranten vaker vaste contracten krijgen. Daarnaast is het volgens hen zeer belangrijk dat er geld wordt vrijgemaakt om arbeidsmigranten de Nederlandse taal te leren.

“We zien dat de toestand in de volkswijken dramatisch is, dat mensen niet meer kunnen praten met hun buren”, zegt de Rotterdamse wethouder Tim Versnel (VVD). Hij en de andere wethouders, die ook van partijen als SP en GroenLinks-PvdA afkomstig zijn, pleiten ervoor de kwestie ‘chefsache’ te maken. Zij wijzen dus naar D66-leider Rob Jetten, die de verkiezingen won en mogelijk premier wordt.

“Ik weet niet of dat nodig is, er moet gewoon een kabinet komen met vakministers”, zegt Jetten zelf daarover. “Ik voel wel de verantwoordelijkheid met de heer Bontenbal om een eerste agenda op te leveren, waarin een aantal richtingen worden uitgezet.”

SER-voorzitter: werk ook aan maatschappelijk draagvlak

SER-voorzitter Kim Putters begrijpt dat er in de formatie op dit moment vooral naar politiek draagvlak voor plannen wordt gezocht, maar hij heeft de onderhandelende partijen op het hart gedrukt ook te zoeken naar maatschappelijk draagvlak. Grote hervormingen en plannen moeten uiteindelijk uitgevoerd worden door werkgevers, werknemers en zelfstandigen, dus dat draagvlak is onmisbaar.

Volgens de voorzitter van de Sociaal-Economische Raad moet een nieuw kabinet, van welke kleur ook, zich drie prioriteiten stellen. Allereerst moet de arbeidsmarkt hervormd worden, met meer zekerheid voor flexwerkers en meer flexibiliteit voor werkgevers. Daar hoort ook bij dat we minder afhankelijk moeten worden van arbeidsmigratie, zegt Putters.

Daarnaast moet het investeringsklimaat voor bedrijven snel beter worden en moet Nederland “van het slot” door een versnelde verzwaring van het stroomnet. Door het verouderde net liggen veel ontwikkelingen stil. “Dit zijn zaken die moeten gebeuren, welk kabinet er ook komt”, stelt Putters, die het over ‘geen spijt-beleid’ heeft.

“Als je dit doet, dan krijg je daar geen spijt van”, zegt de SER-voorzitter.

FNV vreest bezuinigingen, VNO-NCW: doe iets aan hoge energieprijs

De Nederlandse ‘polder’ is aan de formatietafel aangeschoven. De interim-voorzitter van de grootste vakbond FNV, Dick Koerselman, maakt zich zorgen over mogelijke bezuinigingen in de publieke sector, onderwijs en zorg. Dat vindt de FNV onacceptabel. “Ik heb de verkiezingsprogramma’s goed gelezen. We gaan niet ten koste van de publieke zaak andere zaken bekostigen. Haal het geld maar waar het te halen is. Als er bezuinigingen plaatsvinden, dan vindt wie dan ook de FNV op z’n weg”, aldus Koerselman.

VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen wil het vooral hebben over het investeringsklimaat. Het allerbelangrijkste vindt ze dat de elektriciteitsprijs te hoog is in Nederland. “Twee tot vier keer zo hoog als in de landen om ons heen.” Maar ook het stikstofprobleem moet opgelost worden en de regeldruk omlaag. “En ik heb nogal wat meer dingen in de tas zitten”, zegt de werkgeversvoorzitter. Thijssen heeft vertrouwen in D66 en CDA die wel willen investeren. “Ja jongens, we hebben geloof ik de laagste staatsschuld van alle Europese landen, dus er zijn mogelijkheden genoeg.”

Jetten en Bontenbal hebben vragen over begrotingsregels en investeringen

Jetten en Bontenbal hebben een aantal vragen op het financiële en economische vlak die ze vandaag beantwoord willen hebben. Dat zeiden de twee partijleiders voor aanvang van deze formatiedag. “Hoe versterken we het investeringsklimaat voor de Nederlandse economie?”, zei D66-leider Jetten. “Maar ook, hoe betalen we de rekening van al die investeringen en uitgaven die we moeten doen?”

Zijn CDA-collega voegde eraan toe dat hij graag anders zou willen kijken naar begrotingsregels. Volgens Bontenbal is er nu een systeem waarin investeringen niet echt lonen, of in ieder geval “niet goed tot uiting komen in de boeken”. Hij legt uit dat consumptieve uitgaven hetzelfde in de begroting staan als investeringen. “Terwijl je het ene kwijt bent, en van het andere heb je baten. Dus je wil er eigenlijk onderscheid in maken.”

Andere partijen haken op dit moment nog niet aan bij D66 en CDA, maar later mogelijk wel. “We hopen u daar deze week verder over te informeren”, zei Jetten.

D66 en CDA praten over financiën en ondernemersklimaat

De onderhandelende partijen D66 en CDA spreken vandaag over sociaal-economisch beleid, ondernemersklimaat en de overheidsbegroting. Onder leiding van informateur Buma ontvangen D66-leider Jetten, CDA-voorman Bontenbal en hun secondanten verschillende experts.

Onder hen zijn bestuursvoorzitter Laura van Geest van de Autoriteit Financiële Markten en voorzitter Kim Putters van de Sociaal-Economische Raad. Ook Ingrid Thijssen van werkgeversorganisatie VNO-NCW en Dick Koerselman van vakbond FNV komen langs.

Buma heeft ook een kennismakingsgesprek met de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer, VVD’er Thom van Campen. Hij werd vorige week gekozen als opvolger van Martin Bosma (PVV).

Na de gesprekken met de experts onderhandelen de delegaties van D66 en CDA vanavond verder over een basisdocument voor de formatie. Het is de bedoeling dat dat stuk er over twee weken ligt.

Vorige week spraken de partijen onder leiding van Buma over onder meer de economie, stikstof, asiel en klimaat.