Nooit strafzaak tegen ‘wonderjuffrouw’ Greet Hofmans, want dat ‘zou rumoer wekken’

• Jacobien van der Kleij

  redacteur Online

Vandaag was het Openbaarheidsdag, wat betekent dat van duizenden archiefstukken in het Nationaal Archief de geheimhouding is opgeheven. Het gaat om dossiers die tot nu toe gesloten waren of alleen onder voorwaarden konden worden ingezien, veelal door wetenschappers. In totaal zijn het zo’n 13.000 archiefstukken, brieven en documenten, die teruggaan tot 1949.

Onder de vrijgegeven stukken zitten onder meer verslagen van de onderhandelingen tussen het Nederlandse kabinet en de Zuid-Molukse jongeren die in 1975 een trein bij Wijster hadden gekaapt en dossiers van prominente communisten en Surinamers die in de Koude Oorlog door de Nederlandse veiligheidsdiensten werden gevolgd. Ook meerdere processen-verbaal over Greet Hofmans, vanaf eind jaren 40 spiritueel adviseur en vertrouwenspersoon van koningin Juliana, zijn vanaf nu openbaar voor het publiek.

In dat laatste dossier staan saillante details. Historicus Han van Bree wijdde er een hoofdstuk aan in zijn vorig jaar verschenen biografie Het vertroebelde oog, het onbegrepen leven van Greet Hofmans, waarvoor hij de documenten al had ingezien.

“Opvallend waren de verschillende, vroegtijdige onderzoeken naar Hofmans. Zo was zij al in 1950 ondervraagd door artsen en dominees en daar is uitgebreid verslag van gedaan.” Dit gaat dus over de jaren vóór 1956, toen de Hofmans-affaire via het Duitse blad Der Spiegel aan het rollen werd gebracht.

Een inspecteur van de Rijkspolitie deed in 1949 al onderzoek naar de alternatieve genezeres. Dat bereikte ook het bureau van toenmalig justitieminister Wijers, die het besprak met premier Drees. Strafrechtelijke vervolging bleef uit, omdat dat “veel rumoer zou wekken en daardoor haar naam, evenals het vertrouwen dat het volk in haar (koningin Juliana) stelde, schade zou lijden”, zo staat in een brief van Wijers aan Drees. Juliana sloeg de waarschuwingen die ze over Hofmans kreeg in de wind.

De omstreden gebedsgenezeres en adviseur van koningin Juliana veroorzaakte in de jaren 50 grote opschudding in Nederland, die bijna uitmondde in een constitutionele crisis. Hofmans kwam in beeld via jachtvrienden van Bernhard, toen de jongste dochter van het koninklijk paar, prinses Christina, kampte met een aangeboren oogafwijking die haar bijna blind maakte. Het koningspaar hoopte eind jaren 40 dat Hofmans haar zou kunnen genezen.

Voor haar consulten nam zij geen geld aan. Wel kreeg ze van Juliana cadeaus en mocht ze in Paleis Soestdijk logeren, waar ze een eigen kamer kreeg. “Zij doet dit uit liefde, omdat ze, naar eigen zeggen, van God is gezonden”, zo staat in het rapport.

Zelf beweerde Hofmans dat ze een spreekbuis was van God, hoewel uit documenten blijkt dat zij niet tot een kerkgenootschap behoorde. “In gesprekken zei zij ook: voor mij is de genezing bijzaak; het belangrijkste is dat mensen zich weer tot God richten,” voegt Van Bree toe.

Volgens hem werd dit gedachtegoed in de jaren 50 ook niet als vreemd gezien. “Veel mensen hadden de Bijbel gelezen, en daarin stond het bol van mensen die een opdracht hadden gekregen.” Bovendien was Nederland in die jaren nog een sterk gelovig land. “Ook Juliana en haar moeder Wilhelmina waren oprecht religieus bevlogen, en in Hofmans vonden ze een steun en toeverlaat die kon verwoorden wat zij dachten.”

Als gebedsgenezeres verwierf Hofmans als “wonderjuffrouw” bekendheid in haar woonplaats Hattem en ver daarbuiten. Elke maandag hield zij een zitting in café-restaurant Steenman in Hattem. Haar spreekuur begon om 08.45 uur en eindigde pas om 21.00 uur. Soms stonden mensen zelfs al vier uur eerder in de rij bij het café, waar zij naar verluidt mensen met verschillende ziekten en kwalen behandelde.