Oekraïense oorlogsslachtoffers die ledemaat verloren niet langer weggestopt

• Wessel de Jong

  verslaggever

Met de aanhoudende oorlog in Oekraïne blijft ook het aantal Oekraïners dat een ledemaat moet missen groeien. Schattingen lopen uiteen van tienduizenden tot meer dan 100.000. Vroeger, in de tijd van de Sovjetunie, werden deze oorlogsslachtoffers altijd weggestopt. Dat moet nu anders, vinden veel mensen in Oekraïne.

“Ze mochten niet in het openbaar verschijnen. We nemen afstand van deze praktijk”, zegt Oleh Symoroz van de Protez Foundation, een Amerikaans-Oekraïense stichting die een praktijk heeft in het hart van Kyiv.

Symoroz reed aan het front op een antitankmijn. Hij raakte zwaargewond. Zijn beide benen zijn tot ver boven de knie geamputeerd. De Protez Foundation is gespecialiseerd in de moeilijkste gevallen, waarbij er van ledematen weinig over is. Daarvoor goede protheses maken is moeilijk en vooral kostbaar.

Symoroz grapt dat zijn twee protheses duurder zijn dan zijn auto, ruim 100.000 dollar: “In de knieën zitten microprocessors die mijn bewegingen corrigeren.”

Soldaat Dmytro had net een Rus krijgsgevangen gemaakt, in de buurt van Charkiv, toen hij werd aangevallen door een FPV (first person view) drone. Van zijn gezicht bleef weinig over. Met één oog kan hij nog een beetje zien. Dmytro heeft een gezin en kinderen en is in opleiding om barista te worden.

Op de Chresjtsjatik, ongeveer de Champs d’Elysées van Kyiv, leert Dmytro zijn weg te vinden. De Protez Foundation is ook gespecialiseerd in visuele handicaps.

Opvallend is dat de stichting op ongeveer de duurste plek in de Oekraïense hoofdstad zit. Symoroz legt uit dat er een filosofie zit achter de keuze voor de centrale en historische locatie bij de Maidan: “Het gaat om de positie van mensen die ledematen hebben verloren: burgers, kinderen, maar in de meeste gevallen Oekraïense veteranen”, zegt hij.

“Dit zijn Oekraïense militairen die veel hebben gedaan om dit land te laten bestaan. We wilden niet ergens aan de rand van de stad een omheining plaatsen, zodat onze mensen zich daar op hun gemak zouden voelen. Dat is een valse vorm van comfort, zowel voor de veteraan, als voor het winkelpubliek dat hen dan niet hoeft te zien.”

Symoroz: “We laten zien dat deze mensen niet bijten. Ze komen met hun auto’s, doen hun ding, slenteren rond, lunchen. Hun kinderen komen hierheen. Wij zijn er ook erg trots op dat we zo zijn.”

De Protez Foundation heeft sinds het begin van de oorlog gratis 2500 protheses verstrekt aan 1300 patiënten. Dat is maar weinig vergeleken met het aantal Oekraïners dat ledematen moet missen. Schattingen over de aantallen lopen uiteen van 50.000 tot ruim 100.000 burgers en militairen.

De keuze van de stichting voor het dure stadscentrum gaat over meer dan acceptatie en integratie. De vestiging aan de Chresjtsjatik vormt ook een breuk met het Sovjetverleden.

Symoroz: “We hebben een zeer zwaar verleden. We hebben de Sovjetbezetting meegemaakt, met een zeer ongepaste houding ten opzichte van burgers die ledematen hadden verloren, met name tijdens de Tweede Wereldoorlog en in Afghanistan.”

In 1979 viel de Sovjetunie Afghanistan binnen. De oorlog duurde tien jaar, velen die meevochten kwamen uit de Sovjetrepubliek Oekraïne en keerden gehandicapt terug.

“Ze werden naar afgelegen plekken gebracht. Dat werkt dus niet, zeker niet als we in de toekomst een normaal, beschaafd land willen worden. In feite verandert de samenleving, daar ben ik trots op”, vertelt Symoroz, die behalve twee protheses bijna overal littekens heeft, op zijn handen, armen, zijn borst en voorhoofd.

Bij de ingang van het behandelcentrum zit Alexander geduldig te wachten, op een comfortabele bank samen met zijn puberzoon. Die zit onderuitgezakt met een laptop, kijkt niet op of om. Hij lijkt eraan gewend dat zijn vader zijn linker onderbeen mist, terwijl het toch pas een jaar geleden is dat Alexander op een landmijn stapte.

Hij is computerprogrammeur en zegt blij te zijn dat de Kyivse vestiging van de stichting bij de Maidan zit, het Onafhankelijkheidsplein: “Hier is zoveel gebeurd waaraan ik ook heb deelgenomen. Hier was iedereen, op de Maidan, in principe vanaf 2011, toen de Oranje Revolutie was. Dat zijn allemaal herinneringen.”

Alexander stapt voorzichtig op zijn prothese. Specialisten vijlen en schroeven eraan, zodat hij beter komt te zitten. De programmeur is vol vertrouwen in de toekomst: “Als ik de toekomst niet zou zien zitten, zou ik hier niet zijn. Dan zou het moeilijker zijn waarschijnlijk. We zullen winnen. De oorlog zal eindigen. We zullen blijven bestaan. Ik denk dat het land alleen maar sterker zal worden, onze mensen zijn sterkst.”