Oekraïners in Brody vragen zich af: waarom zouden we Russische olie doorlaten?

• 

  Christiaan Paauwe

  correspondent Midden- en Oost-Europa

Tussen de bossen in het westen van Oekraïne doemt een industrieel complex op met grote witte cilinders. Het zijn opslagtanks voor olie. Een van de cilinders is niet wit, maar donkerbruin en verwrongen. Uitgebrand.

Het is het einde van de middag en bussen met werknemers verlaten het terrein. ‘Droezjba’, is te lezen op een klein cafeetje langs de weg. Vriendschap betekent dat. Want dit is een tussenstation van de gelijknamige oliepijplijn die Rusland verbindt met Midden- en Oost-Europa.

Zo genoemd in de jaren 60 omdat deze olie voor goede relaties moest zorgen tussen de Sovjet-Unie en landen in de regio. Nu staat de Droezjba-pijplijn in het middelpunt van een steeds verder escalerende ruzie tussen Hongarije en Oekraïne.

Hongarije en Slowakije betichten Kyiv ervan de doorvoer bewust te belemmeren. Het Kremlin spreekt zelfs van ‘chantage’ door Oekraïne. Kyiv zegt dat dit tussenstation te zwaar beschadigd is door een Russische aanval met een kamikazedrone eind januari, en dat herstel tijd en geld kost.

De kwestie is een van de belangrijke onderwerpen vandaag bij de EU-top in Brussel. Want de Hongaarse premier Orbán gebruikt het dispuut als reden om een lening van 90 miljard euro aan Oekraïne tegen te houden. Geld dat Kyiv nodig heeft om voor de strijd tegen Rusland en om het begrotingstekort op te vangen.

Wanneer we aankloppen bij het complex, reageert de beveiliging verrast. Het hele gebied rond het tussenstation is kennelijk afgesloten. Wij zijn door buurtbewoners via een onbeveiligde weg per toeval alsnog binnengekomen. Rond – laat staan op – het complex mag niet gefilmd worden. Het Oekraïense staatsbedrijf Naftogaz laat vooralsnog geen buitenlandse waarnemers of journalisten binnen.

Dat de spanningen rond het tussenstation hoog zijn opgelopen, wordt duidelijk wanneer we langs de hoofdweg weer vertrekken en politieauto’s ons tegemoet komen rijden. Ze willen zeker weten dat niks is gefilmd. “Wie heeft jullie over die route verteld?”, vraagt de commandant. De weg die wij namen, zullen ze nu zeker gaan beveiligen, vult een andere agent aan.

Irina (28) is arts en drinkt op het centrale plein een ijskoffie met haar partner. Ze waren zelf aan het slapen tijdens de aanval. Maar ze zagen de rookpluim toen ze naar buiten kwamen. Ze haalt haar telefoon uit haar zak en laat video’s zien van de dikke zwarte rook die een week lang te zien was boven de opslagtank die uitbrandde. “Het was een hel daar”, zegt Irina, die erover hoorde van vrienden die de brand moesten blussen.

Terwijl Irina haar verhaal doet, wordt ze onderbroken door het ritmische geronk van Oekraïense legerhelikopters die overvliegen. Waarom denkt zij dat Rusland een tussenstation zou aanvallen dat gebruikt wordt voor hun eigen olie? “Dat begrijp ik ook niet”, zegt Irina. “Het is toch hun olie? Maar eerlijk gezegd, Rusland kent sowieso geen logica.”

Anderen zien wel een duidelijk politiek verband: de verkiezingen in Hongarije over een paar weken. Premier Orbán heeft een anti-Oekraïens geluid tot de kern gemaakt van zijn campagne. Hij is sinds de aanval alleen boos op Kyiv, niet op Moskou. “Het is duidelijk dat ze een conflict willen hebben, daar hebben ze een belang bij”, zegt de 80-jarige Ivan. Hij wandelt met zijn vrouw langs de oude, witte klokkentoren van Brody. “Zeker zo vlak voor de verkiezingen.”

Ook is duidelijk dat Oekraïne er weinig belang bij heeft om de pijplijn te herstellen. Olie is de belangrijkste inkomstenbron voor de oorlogskas van het Kremlin. Oekraïne valt daarom steeds olie-infrastructuur aan in Rusland, ook onlangs nog tussenstations van de Droezjba-verbinding daar. Maar vanwege contractuele verplichtingen en de machtspositie die Hongarije in de EU met een veto kan innemen, kan Oekraïne de doorstroom van olie op eigen grondgebied niet zomaar stoppen.

President Zelensky zegt dat het herstel nog zes weken kan duren. In een poging om Orbán tevreden te stellen en de 90 miljard euro vrij te spelen, heeft de Europese Commissie aangeboden om experts naar Brody te sturen en te helpen met het herstel. Daar moet Oekraïne nog wel mee instemmen.

Toch vragen Oekraïners zich ook af: waarom zouden we het repareren? “Het is niet logisch, we zijn in oorlog met Rusland, toch?”, zegt Irina. “Het vraagt onze middelen en helpt onze vijand om ons te vernietigen”, zegt Ivan. “Zo simpel is het.”