Ondanks deal met VK blijven migranten risico’s nemen aan de Franse kust

• Saskia Houttuin

  correspondent Frankrijk

Een jaar na de invoering van de ‘One in, One out’-deal tussen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk leven migranten aan de Franse noordkust in onzekerheid en blijven duizenden mensen illegaal de oversteek wagen. Het aantal migranten is weliswaar een stuk lager dan vorig jaar, maar de omstandigheden aan de kust zijn nog even erbarmelijk, zeggen hulporganisaties en migranten die de NOS in en rond Calais sprak.

Migranten nemen bovendien vaker dan voorheen langere en gevaarlijkere routes; zo vertrekken er bootjes vanuit België, waarschuwde dat land. Maar ook verder langs het zuiden van de Franse kust, zoals deze week(opent in nieuw venster) nog vanuit Berck-sur-Mer, 80 kilometer ten zuiden van Calais. 230 mensen waren aan boord van deze rubberboot, dat was een record.

“Het grootste risico is de toegenomen aanwezigheid van politie en veiligheidsdiensten langs de kust”, zegt Eric Mouillard, vrijwilliger bij Osmose62. Op een strand even buiten Boulogne-sur-Mer tuurt hij door zijn verrekijker naar zee. “Omdat migranten steeds verder moeten uitwijken, zijn de boten vaak overvol”, zegt hij. “Soms loopt dat verschrikkelijk af. Dan worden mensen in de boot platgedrukt waardoor ze stikken.”

Drie keer per week rijdt Mouillard langs de schilderachtige kustlijn, zijn achterbak gevuld met dozen drinkwater, broodjes en droge kleding. Als hij migranten tegenkomt die op zee in moeilijkheden zijn geraakt of zijn tegengehouden, staan hij en andere vrijwilligers klaar om hen bij te staan.

“We bieden geen oplossing”, zegt hij. “Maar door er even voor ze te zijn, geven we ze een beetje menselijkheid.”

Tien jaar geleden verbleven de meeste migranten nog in een groot tentenkamp in Calais, beter bekend als ‘de jungle’. Nu leven migranten verspreid over de kuststrook. In de bossen bij Duinkerke en Grande-Synthe, langs rotondes achter het ziekenhuis van Calais en rondom stations en onder bruggen in de verschillende kustplaatsen.

Om de paar dagen worden hun verblijfplaatsen weer ontruimd door ordetroepen. “De politie haalt de hele tijd onze tenten weg”, zegt Yaseen, die is gevlucht voor de oorlog in Sudan. “We kunnen hier onmogelijk leven.” Net als de anderen wacht hij op zijn kans om naar het VK te gaan. Daar heeft hij familie en hoopt hij werk te vinden. Het ‘One In, One Out’-programma schrikt hem niet af, vertelt hij. “Ik wil niet in Frankrijk blijven.”

Prikkeldraad, hoge muren, honderden rotsblokken op grasvelden. De straten en stranden rondom Calais zijn in de afgelopen jaren verder ontsierd in een poging migranten tegen te houden. “Maar het helpt niet”, zegt Jade Lamalchi van de organisatie Auberge des Migrants. “Mensen willen niet hun leven op het spel zetten, maar ze hebben het gevoel dat ze niet anders kunnen.”

Hoewel ongeveer driekwart van de mensen die aankomen man is, zijn er ook kinderen bij. Volgens cijfers van de Britse overheid gaat het om 13 procent. “De oversteek kan voor hen heel eng zijn”, zegt Mhairi Carson. Ze werkt bij Project Play, een organisatie die zich richt op migrantenkinderen aan de grens. “Ze moeten veel wachten, terwijl er niets voor hen te doen is. Ze gaan niet naar school; daarom organiseren we spelletjes en activiteiten, zodat ze iets te doen hebben en ook nog wat lol kunnen hebben.”

Het Nederlandse theatergezelschap Changing Stories reist regelmatig vanuit Arnhem naar Europese grensgebieden om voor migrantenkinderen op te treden en spelletjes met hen te spelen. Daarbij dragen ze witte kostuums, waar elke dag nieuwe tekeningen van kinderen op worden gemaakt. “Een soort levende kleurplaten,” zegt artistiek leider Lotte Wandel vlak voor een optreden bij een opvangcentrum in Calais.

“Kinderen hebben het recht op spel en creativiteit, maar onze ervaring is dat dat recht best vaak wordt geschonden”, zegt ze. “Omdat er geen formeel kamp is, zijn de omstandigheden heel slecht. Mensen voelen zich opgejaagd, het is er onveilig. Dus dat maakt voor ons de noodzaak hoog om juist ook hiernaartoe te gaan. Ik blijf het schokkend vinden dat zoiets kan gebeuren in een land als Frankrijk, zo dicht bij huis.”