Ondanks verbod blijven plastic drinkwaterzakjes straatbeeld in Dakar bepalen

• Maurice Lede

  correspondent Afrika

Een wit zandstrand ligt bezaaid met plastic afval. De baai van Hann in Dakar is een geliefde plek aan de kust, maar kampt met zorgwekkende vervuiling. Dat is geen uitzondering: volgens de Wereldbank(opent in nieuw venster) wordt in de kustgebieden van West-Afrika ongeveer tachtig procent van het plastic afval niet goed beheerd.

Door snelle verstedelijking, bevolkingsgroei en een toename aan goedkoop wegwerpplastic staan veel steden aan de West-Afrikaanse kust onder druk. Het afval wordt onvoldoende ingezameld, het belandt vaak op open stortplaatsen zonder verwerking, wordt verbrand in de open lucht, of komt uiteindelijk in rivieren en zee terecht.

“Dit is een van onze mooiste stranden, maar het dreigt door nalatigheid te veranderen in een open vuilnisbelt”, zegt Modou Fall, beter bekend als l’homme plastique(opent in nieuw venster). Hij kon het afval niet langer negeren, en besloot om zich na zijn militaire diensttijd in te gaan zetten als een ‘soldaat van het milieu’.

In een opvallend pak, gemaakt van honderden kleurrijke wegwerpzakjes, strijdt de Plastic Man elke dag voor een schoon Senegal zonder plastic vervuiling. Op straat gaat hij met mensen in gesprek. Hij organiseert ook opruimacties, ontwikkelt educatieprogramma’s voor scholen en kinderen. Als een voorvechter kaart hij het plasticprobleem ook op alle mogelijke manieren bij de overheid aan.

“Sluipmoordenaars”, zo noemt Modou de plastic zakjes drinkwater. Ze hebben een inhoud van 300 tot 500 milliliter die in de warmte van Dakar voor slechts 80 cent worden verkocht en daarom niet uit het straatbeeld weg te denken zijn.

“Vierhonderd jaar, zo lang duurt het voordat deze vergaan”, benadrukt Modou. Het materiaal breekt door zonlicht en wind af in kleinere, onzichtbare stukjes. Met een ernstige blik, vertelt Modou dat mens en dier hem echt aan het hart gaan: “We kunnen ons plastic afval niet overal blijven weggooien, het tast het leven van zeedieren aan. En bovendien lopen wij dan ook het risico om vis te consumeren die de microplastics hebben gegeten. Het is niet goed”.

Hoewel Senegal sinds 2020 een verbod op wegwerpplastic heeft, stellen activisten dat de handhaving in de praktijk achterblijft. Verboden producten, zoals plastic bekertjes, boodschappentasjes en drinkwaterzakjes zijn nog steeds op grote schaal verkrijgbaar.

Volgens Modou worden de drinkwaterzakjes geproduceerd zonder vergunning. Hij waarschuwt dat gebrek aan controle niet alleen gevolgen heeft voor het milieu, maar gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Onlangs ontmantelde de politie meer dan tien illegale productiebedrijven in de buitenwijken van Dakar. Toch blijft de verkoop doorgaan. Volgens Modou blijft de sector bestaan omdat er geld en banen mee gemoeid zijn. “We zullen de overheid eraan blijven herinneren dat niemand boven de wet staat.”

Dat vooruitgang mogelijk is, laat de Plastic Man zien in het departement Guédiawaye. Daar heeft hij een voormalige vuilnisbelt omgevormd tot een groene ontmoetingsplek. Modou organiseert er workshops en geeft hij, omdat de circulaire economie nog niet werkt zoals hij zou willen, plastic een tweede leven. “Zo wordt een simpele plant ineens een veel leuker cadeau om te ontvangen”, aldus Modou, wijzend naar oude plastic waterflessen die nu dienen als bloempot.

“Plastic kent geen grenzen, kijk maar naar mijn pak”, zegt hij lachend. Om er vervolgens op te wijzen dat met dit tempo alle stranden straks bezaaid liggen met plastic. “Mensen, sta op en laten we ons samen inzetten voor een wereld zonder plastic vervuiling. Het is écht mogelijk.”