NOS Nieuws•
-
Simone Tukker
verslaggever
-
Simone Tukker
verslaggever
Een bijzondere gouden amuletketting, geschonken na de geboorte van Juliana in 1909. Een donderbus van een Indische vorst en een rond schild van een legeraanvoerder uit Atjeh die cadeau werden gedaan aan koning Willem III.
Wat voorbeelden van bijzondere voorwerpen waar ernstige twijfels over bestaan of ze wel rechtvaardig zijn verkregen voor de particuliere collectie van het Huis Oranje-Nassau, de privécollectie van het Koninklijk Huis.
Een onafhankelijke commissie heeft de herkomst bestudeerd van ruim duizend objecten met een koloniale oorsprong in de collectie. Na jarenlang onderzoek constateren de onderzoekers dat een klein deel van de collectie mogelijk niet rechtmatig is verkregen. Of en hoe deze stukken ook worden teruggegeven is nog maar de vraag.
-
De amuletketting -
De donderbus -
Het schild
Alle stukken werden overigens ooit cadeau gegeven, maar dat gebeurde lang niet altijd uit vrije wil. Mogelijk zijn ze buitgemaakt bij rooftochten of militaire plunderingen in de voormalige koloniën. Volgens de commissie speelden de koloniale verhoudingen een rol bij het verkrijgen van deze voorwerpen. De meeste voorwerpen zijn oorspronkelijk afkomstig uit Indonesië, Suriname en de Caribische eilanden.
Roofkunst Sri Lanka
De commissie adviseert nu om de onderzoeksresultaten zo snel mogelijk online te zetten. Dat openbare register moet de plek vormen waar vertegenwoordigers uit de landen van herkomst aan de bel kunnen trekken om een gesprek te starten over wat er met de omstreden voorwerpen moet gebeuren.
En dat is nog niet zo eenvoudig als het klinkt. Soms claimen meerdere landen of erfgenamen een object. Ook is het niet altijd vanzelfsprekend dat de herkomstlanden de historische objecten veilig kunnen bewaren en er vervolgens ook voor kiezen om het in het openbaar tentoon te stellen.
Na enkele aanbevelingen in 2023 gaf de Nederlandse Staat voor het eerst op grote schaal roofkunst van koloniale herkomst terug. Dat gebeurde op verzoek van Indonesië en Sri Lanka. Ook daar ging een proces van jaren aan vooraf. Inmiddels wordt de lijst steeds langer. Vorige week nog gaf Nederland twee eeuwenoude historische ringen terug aan India.
Inmiddels zijn we ruim drie jaar verder sinds de aankondiging van het onderzoek naar de herkomst van koloniale objecten in de Koninklijke Verzamelingen. Dat er oorspronkelijk anderhalf jaar voor uitgetrokken werd, zegt veel over de omvang en complexiteit van de opdracht die de onderzoekers kregen van de stichting die de Koninklijke Verzamelingen beheert.
Onderzoek naar rol koloniale geschiedenis
Aan het hoofd van die stichting: koningin Máxima. Zij zegt alle aanbevelingen van de commissie te onderschrijven. “Het onderzoek moet een passende bijdrage leveren aan de zorgvuldige omgang met koloniale collecties en het herstel van historisch onrecht,” zo schrijft de Rijksvoorlichtingsdienst.
En hier blijft het voorlopig niet bij. Koning Willem-Alexander heeft ook opdracht gegeven om onafhankelijk onderzoek te doen naar de rol van zijn eigen familie in de koloniale geschiedenis. De resultaten van dat onderzoek worden dit najaar verwacht.
