Onzekerheid over toekomst Tata Steel IJmuiden lijkt nog niet voorbij

• Rob Koster

  verslaggever Economie

Duizenden werknemers en omwonenden van staalfabriek Tata in IJmuiden moeten waarschijnlijk langer wachten op duidelijkheid over de toekomst van het bedrijf. Tata onderhandelt met het kabinet over 2 miljard euro overheidssteun voor de verduurzaming van de staalfabriek.

De afspraken hierover moeten uiterlijk 30 september definitief gemaakt worden. Een rondgang langs mensen die bekend zijn met de onderhandelingen leert dat de kans dat dit binnen tien dagen lukt uiterst klein is. Strafrechtelijk onderzoek naar Tata en de dreiging van het intrekken van vergunningen voor fabrieksonderdelen bemoeilijken de onderhandelingen.

Formeel wordt de intentieverklaring, waarin eerder afspraken zijn gemaakt over de verduurzaming, na 30 september beëindigd. Dat betekent dat zowel Tata als het kabinet niet meer gebonden is aan de gemaakte afspraken. Maar als beide partijen besluiten dat de onderhandelingen voortgezet moeten worden, kunnen ze daar een regeling voor treffen.

De hoogovens in IJmuiden zijn de grootste uitstoter van broeikasgassen van Nederland, met jaarlijks 11,2 megaton CO2. Het verduurzamingsplan moet de uitstoot met zo’n 40 procent verlagen. Tata wil de helft van de hoogovens sluiten en vervangen door een proces dat op gas en waterstof kan draaien.

Daarnaast wil het staalbedrijf meer schroot recyclen in een elektrische oven. Het gebruik van gas en gedeeltelijke voortzetting van het gebruik van kolen betekent dat de fabriek nog jarenlang CO2 blijft uitstoten. Daarom wil het bedrijf ook CO2 afvangen en opslaan.

Er werken zo’n 9000 mensen bij Tata in IJmuiden, naar schatting zijn er nog eens zo’n 20.000 arbeidsplaatsen bij toeleveringsbedrijven afhankelijk van de staalfabriek. Daarmee is Tata de grootste werkgever in de regio IJmond. De overheid wil met de 2 miljard subsidie niet alleen de CO2-uitstoot verminderen maar ook een belangrijke basisindustrie voor Nederland behouden.

Omdat de rechten om CO2 te mogen uitstoten in de komende jaren steeds duurder worden, is staalproductie met kolen naar verwachting op termijn niet meer rendabel.

Tata Steel IJmuiden bevindt zich op dit moment op alle fronten in zwaar weer. Het Openbaar Ministerie verdenkt het bedrijf van het opzettelijk uitstoten van schadelijke stoffen, met gevaar voor de gezondheid van omwonenden. Het OM doet daarom strafrechtelijk onderzoek naar Tata en bekijkt de rol van leidinggevenden.

Daarnaast wil de omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland de vergunning intrekken van belangrijke onderdelen. Het gaat om de cokesgasfabrieken die structureel meer gevaarlijke stoffen uitstoten dan is toegestaan.

Ook heeft de overheid vanwege milieurisico’s het gebruik van staalslakken, een restproduct van de staalproductie, aan banden gelegd. Omdat het hierdoor lastig wordt om deze staalslakken te verkopen voor bijvoorbeeld wegenbouw, dreigt Tata met een grote berg onverkoopbaar afval te blijven zitten.

De verantwoordelijkheden van het kabinet, de omgevingsdienst en het Openbaar Ministerie zijn in Nederland strikt gescheiden. Toch leidt de gang van zaken tot gefronste wenkbrauwen bij de hoogste bazen op het hoofdkantoor van Tata in India.

De verduurzamingsplannen van Tata zijn de afgelopen jaren regelmatig aangepast maar de dilemma’s blijven hetzelfde, zoals NOS op 3 die eerder schetste in deze video.

Voor de overheid is het lastig om miljardensteun te verlenen aan een bedrijf dat onderwerp is van strafrechtelijk onderzoek. Zowel het kabinet als een meerderheid in de Tweede Kamer is in principe voorstander van financiële steun voor de productie van ‘groen staal’ in Nederland. Voorwaarde is wel dat overtreding van de milieuregels in IJmuiden stopt.

Daarnaast moet het bedrijf financieel gezond zijn. Dit om te voorkomen dat over een aantal jaren de miljarden euro’s overheidssubsidie in een bodemloze put verdwijnen. Het afgelopen jaar leed Tata ruim 200 miljoen euro verlies.

Critici zijn van mening dat groen staal in Europa beter in Scandinavië of Spanje gemaakt kan worden. Daar is goedkope duurzame elektriciteit uit waterkracht of zonne-energie beschikbaar om groene waterstof mee te maken.

Tata en het kabinet zouden het liefst een akkoord sluiten over verduurzaming en daarmee de staalindustrie voor de toekomst in Nederland behouden. Maar de problemen zijn niet zomaar opgelost. De hoop op een schone staalfabriek in IJmuiden is nog niet verdwenen, maar zekerheid dat zo’n fabriek er ook komt is er nog niet.