Op Schiermonnikoog is ouder worden lastig voor mensen met behoefte aan zorg

Vergrijzing, een tekort aan zorgpersoneel en lange wachttijden voor een sociale huurwoning zijn landelijke problemen. Maar op de Waddeneilanden spelen ze nog net iets sterker, blijkt uit onderzoek van kennisinstituut Planbureau Fryslân en de Rijksuniversiteit Groningen.

Op Schiermonnikoog is het door het relatief grote aantal ouderen en het beperkte zorgaanbod moeilijk om oud te worden als de behoefte aan zorg toeneemt, is de conclusie van het rapport.

Ongeveer een derde van de inwoners van Schiermonnikoog is ouder dan 65 jaar en maar zo’n 12 procent is jonger dan achttien. “We zien dat de vergrijzing hier boven het Nederlands gemiddelde ligt”, zegt onderzoeker Jesse David Marinus van Planbureau Fryslân. “Dat betekent dat er relatief weinig jonge aanwas is die in de toekomst de zorg kan leveren.”

Er is op Schiermonnikoog één huisartsenpraktijk met drie huisartsen. Dat is voor een eiland met minder dan duizend inwoners niet zorgelijk; een gemiddelde huisarts in Nederland heeft meer dan 2000 patiënten. “Op de eerste lijn hebben ze de zorg eigenlijk heel mooi georganiseerd”, zegt Marinus. “Maar daar houdt het ook grotendeels op.”

Voor specialistische zorg moeten eilanders namelijk altijd naar het vasteland. Wie bijvoorbeeld een behandeling in het ziekenhuis nodig heeft, moet daarvoor naar een stad als Leeuwarden of Groningen. “Dat betekent vaak dat je een hele dag kwijt bent voor een controle of een kleine ingreep”, zegt Marinus.

Wanneer ouderen intensievere zorg nodig hebben, wordt het moeilijk om op het eiland te blijven wonen. Op Schiermonnikoog is geen voorziening waar mensen permanent zorg kunnen krijgen. “Er is geen 24-uurszorg op het eiland”, legt Marinus uit. “Als iemand continu zorg of toezicht nodig heeft, moet diegene uiteindelijk naar het vasteland verhuizen.”

Naast zorg is ook wonen belangrijk voor de toekomst van ouderen op het eiland. Veel ouderen wonen er nog in huizen die minder geschikt zijn om oud in te worden, bijvoorbeeld vanwege trappen of drempels. Volgens het onderzoek ontbreekt het aan passende woonvormen, zoals levensloopbestendige woningen of plekken waar wonen en zorg dichter bij elkaar liggen.

Daar staat tegenover dat het eiland ook sterke kanten heeft voor ouderen. De sociale samenhang is groot en veel inwoners zetten zich in voor elkaar. Vrijwilligers en mantelzorgers spelen een belangrijke rol in het dagelijks leven van ouderen.

“De sociale cohesie op het eiland is heel sterk”, zegt Marinus. “Er zijn veel vrijwilligers en mantelzorgers die zich inzetten om het mogelijk te maken dat mensen er goed oud kunnen worden.”

Volgens wethouder Ilja Zonneveld wordt er op Schiermonnikoog juist gewerkt aan een bredere aanpak om zorg en wonen op het eiland toekomstbestendig te maken. Zo is onlangs dagbesteding gestart en wordt gewerkt aan een geclusterde woonvorm voor ouderen met lichte zorg, vergelijkbaar met moderne verzorgingshuizen.

“We kijken naar de mogelijkheid om in samenwerking met de Schieracademie zorgpersoneel voor het eiland op te leiden en mensen om te scholen naar een zorgberoep. Het doel blijft dat inwoners, ook wanneer ze kwetsbaarder worden, zo lang mogelijk op Schiermonnikoog kunnen blijven wonen”, aldus de wethouder.

Een inwoner die al tientallen jaren op Schiermonnikoog woont, zegt dat hij onlosmakelijk met het eiland is verbonden. “Je hebt hier je bestaan opgebouwd. Je hebt je kinderen en kleinkinderen hier wonen. Dan wil je hier ook blijven. Een oude boom ga je toch ook niet verplanten?”

Volgens hem zou een zorgvoorziening op het eiland veel verschil maken. “Een zorginstelling waardoor mensen langer op het eiland kunnen blijven. In plaats van dat ze noodgedwongen naar het vasteland moeten.”

Toch accepteren eilanders ook dat niet alles lokaal geregeld kan worden. “Als het niet anders kan, dan moet het”, zegt een andere inwoner over ouderen die uiteindelijk naar het vasteland verhuizen. “Maar het is wel jammer. Ze zitten dan niet meer in hun vertrouwde omgeving met vrienden en kennissen.”